Cukrzyca typu 1 i cukrzyca typu 2

Cukrzyca jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób, na które cierpi ludzkość. Na całym świecie na cukrzycę choruje 175 milionów ludzi. W Polsce liczba ta wynosi ponad 2 miliony i stale rośnie. Paradoks polega na tym, że mimo jej powszechności, głównie z powodu braku wiedzy na jej temat u chorych, diagnozowanie następuje na stanowczo zbyt późnym etapie rozwoju choroby.

Cukrzyca - zespół chorób

Jak wyjaśnia lek. med. Jacek Walewski, specjalista diabetolog w Centrum Medycznym Medicover w Warszawie, cukrzyca to nie tyle jedna choroba, co grupa chorób metabolicznych, charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym stężeniem glukozy we krwi). Wynika z defektu wydzielania i / lub działania insuliny, czyli hormonu produkowanego przez trzustkę i odgrywającego podstawową rolę przede wszystkim w metabolizmie węglowodanów.

– Przewlekła hiperglikemia wiąże się z ryzykiem uszkodzenia, zaburzenia czynności i niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych – przestrzega lekarz.

Cukrzyca typu 1

Najczęściej mamy do czynienia z dwoma typami cukrzycy. Typ 1, zwany insulinozależnym, nie zależy od prowadzonego trybu życia. Uważa się, że jest to choroba wynikająca z autoagresji układu odpornościowego, a predysponują do niej czynniki dziedziczne, a także infekcje wirusowe. W tym typie cukrzycy występuje bezwzględny brak insuliny, który skutkuje podwyższonym poziomem glukozy we krwi. W związku z tym do utrzymania życia i sprawności niezbędne jest podawanie insuliny w postaci zastrzyków podskórnych. Cukrzyca typu 1 dotyka przede wszystkim osoby młode, przed 40. rokiem życia. Typ 1 stanowi ok. 10% wszystkich zachorowań na cukrzycę.

Objawy cukrzycy typu 1

Pierwsze objawy choroby mogą uzewnętrzniać się przez zmniejszenie masy ciała, zwiększenie apetytu czy częste oddawanie moczu.

Cukrzyca typu 2

Typ 2 cukrzycy, nazywany insulinoniezależnym, również jest dziedziczny, ale sprzyja mu otyłość oraz niezdrowy styl życia. Na ten rodzaj cukrzycy cierpi zdecydowana większość pacjentów (dotyczy to zwłaszcza osób w podeszłym wieku). W chorobie tej zachowana jest zdolność wydzielania insuliny przez organizm (w początkowym okresie); problem polega na tym, że reakcja na nią jest niedostateczna. Leczenie polega na wprowadzeniu odpowiedniej diety oraz zastosowaniu leków, np. uwrażliwiających tkanki i narządy na własną insulinę. W niektórych przypadkach wskazane jest czasem stosowanie insuliny. Warto pamiętać, że typowy pacjent z cukrzycą typu 2 jest zazwyczaj otyły.

Objawy cukrzycy typu 2

Objawy cukrzycy typu 2 jednak są często niezauważalne i jest ona wykrywana przypadkowo, przy rutynowych badaniach krwi.

Diagnoza cukrzycy

Chorobę diagnozuje się poprzez badanie stężenia glukozy we krwi. Jej wysokie stężenie (hiperglikemia) potwierdza obecność choroby. Lek. med. Jacek Walewski mówi o trzech sposobach rozpoznania cukrzycy:

– W przypadku pomiaru glikemii, przeprowadzonego przygodnie, o chorobie świadczyć będzie stężenie glukozy na poziomie 200 mg/dl lub więcej wraz z objawami hiperglikemii, takimi jak wzmożone pragnienie, wielomocz czy osłabienie. W przypadku pomiaru glikemii na czczo, tzn. oznaczonej  w próbce krwi pobranej 8-14 godzin od ostatniego posiłku, wynik świadczący o chorobie to 126 mg/dl lub więcej. Do rozpoznania cukrzycy wymagany jest w tym przypadku dwukrotny pomiar. Trzecim sposobem rozpoznania choroby jest pomiar glikemii w postaci testu doustnego obciążenia glukozą. W tym wypadku wynik 200 mg/dl i więcej w 120. minucie testu upoważnia do postawienia diagnozy nawet mimo braku innych objawów.

Warto dodać, że dość powszechne jest także oznaczanie poziomu glukozy w moczu (tzw. glukozuria). Badanie moczu nie pozwala jednak na postawienie ostatecznego rozpoznania choroby. W związku z tym, że późne powikłania cukrzycy są często bardzo groźne dla zdrowia, warto kontrolować podczas regularnych badań poziom cukru we krwi u osób z grupy ryzyka. W przypadku zdiagnozowania cukrzycy niezbędne jest szybkie rozpoczęcie leczenia właśnie ze względu na wspomniane bardzo poważne powikłania, które mogą prowadzić nawet do śmierci.

Profilaktyka cukrzycy

Obecne możliwości leczenia cukrzycy stanowią dorobek wielu lat badań i prób. Dziś, dzięki wysokiemu poziomowi wiedzy naukowej, możemy leczyć oba typy cukrzycy i zapobiegać jednemu z nich. Lekarze pierwszego kontaktu powinni bacznie obserwować przede wszystkim osoby obciążone wysokim ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2. Narażone są na nią osoby prowadzący niezdrowy tryb życia, których dieta zawiera zbyt duże ilości tłuszczów i cukrów, i cierpiący na nadwagę.

– W ich przypadku należy zastosować edukację na temat zdrowego stylu życia, w tym konieczności zmniejszenia masy ciała i regularnej aktywności fizycznej – uważa lek. med. Jacek Walewski. –  Niestety w przypadku cukrzycy typu 1 nie ma profilaktyki, ponieważ jest to choroba autoimmunologiczna. Diabetolodzy są zgodni, że to właśnie profilaktyka jest podstawą w walce z cukrzycą typu 2. Aby nie znaleźć się w grupie ryzyka zachorowania na ten typ, należy zadbać o zrównoważoną dietę oraz systematyczność ćwiczeń fizycznych.

Warto podkreślić, że ćwiczenia te nie muszą trwać długo, najważniejsze, by nasz organizm regularnie otrzymywał możliwość spalenia zbędnych kalorii. Podczas ćwiczeń mięśnie, by uzyskać energię, korzystają z zapasów glukozy znajdującej się we krwi, dzięki czemu jej ilość w organizmie obniża się. Dlatego uważa się, że wysiłek fizyczny jest czynnikiem wspomagającym nie tylko profilaktykę, ale i leczenie cukrzycy typu 2. Wyrobienie w sobie nawyku ćwiczeń powoduje, że poprawia się jakość życia, zarówno fizycznego (zrzucenie dodatkowych kilogramów, wzmocnienie organizmu), jak i psychicznego (podczas wysiłku wydzielana jest endorfina, zwana hormonem szczęścia). Jakie konkretnie ćwiczenia polecane są pacjentom cierpiącym na cukrzycę typu 2?

Dokładny program i rodzaj ćwiczeń powinien zostać określony przez lekarza prowadzącego, ale na pewno cukrzykom można polecić ćwiczenia dynamiczne, lecz mało forsowne, a więc m.in. spacer, spokojną jazdę na rowerze czy łyżwach, pływanie i wolny taniec. Jeśli chodzi o cukrzycę typu 1, ćwiczenia fizyczne również są zalecane, lecz tylko pod warunkiem wcześniejszego przeszkolenia chorego w tej materii. Niezbędna jest bowiem nauka kontrolowania wpływu stężenia glukozy we krwi w odpowiedzi na wysiłek fizyczny i dopasowanie do tej zależności leczenia insuliną. W przypadku obu typów cukrzycy sytuacja podwyższonego poziomu cukru we krwi (hiperglikemia) oraz zawartość acetonu w moczu jest sygnałem do zaprzestania wysiłku fizycznego, aż do czasu unormowania stanu glukozy w organizmie.

Jak żyć z cukrzycą

Lek. med. Jacek Walewski, zapytany, jak żyć z cukrzycą, odpowiada, że przede wszystkim należy stosować się do zaleceń lekarskich.

– Zatem w przypadku cukrzycy typu 2 skojarzonej z otyłością będzie to dieta cukrzycowa, często związana z ograniczeniem liczby kalorii, uboga w tłuszcz i z wyłączeniem soli. Dla chorych z cukrzycą typu 1 istotne jest spożywanie posiłków regularnie, ich dostosowanie do trybu życia i wieku pacjenta, a także dopasowanie czasu posiłków do terminu podawania insuliny. Wszystkim pacjentom cierpiącym na cukrzycę, jeśli nie ma przeciwwskazań, zalecam też regularny wysiłek fizyczny oparty na zasadzie 3x30x130, tzn. zajęcia 3 razy w tygodniu trwające 30 min z pulsem 130 na min.

Naturalnym wskazaniem przy tej chorobie jest również stosowanie odpowiednich zaleconych leków przeciwcukrzycowych. Jedynie przy harmonijnym dostosowaniu diety, dawek insuliny i aktywności fizycznej można zachować równowagę, dającą pacjentowi odpowiedni komfort życia. Bardzo ważna przy cukrzycy jest umiejętność samokontroli oraz znajomość przyczyn i objawów choroby. Jak zauważa Jan Tatoń w swej publikacji „Cukrzyca. Nauczanie samoopieki”, jest to choroba dotycząca wszystkich aspektów życia pacjenta, dlatego każdy chory powinien wiedzieć jak najwięcej na temat schorzenia, na które cierpi. W cukrzycy samokontrola opiera się przede wszystkim na pomiarach stężenia glukozy we krwi za pomocą glukometru, oznaczaniu glukozy i acetonu w moczu za pomocą pasków oraz umiejętności rozpoznawania niepokojących sygnałów organizmu. Samoświadomość oraz prowadzenie zdrowego trybu życia sprzyja ograniczeniu powikłań cukrzycowych, wizyt ambulatoryjnych, a także poprawia jakość życia.

autor Beata Pałac
Data dodania 08.11.2017
Data ostatniej aktualizacji 16.01.2019