Choroba Leśniowskiego-Crohna – objawy, diagnoza, leczenie

Choroba Leśniowskiego-Crohna dotyczy ponad 6 tys. Polaków. To przewlekłe zapalenie jelit objawia się biegunką, bólami brzucha, anemią, utratą masy ciała i niedożywieniem, a jego późnym powikłaniem może być rak jelita grubego. Choć w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna nie ma leczenia przyczynowego, terapia może zmniejszyć objawy, a nawet prowadzić do ich długotrwałego ustąpienia. Dowiedz się więcej o symptomach, diagnostyce i leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna.
Choroba Leśniowskiego-Crohna

Co to jest choroba Leśniowskiego-Crohna?

Choroba Leśniowskiego-Crohna (choroba Crohna) to przewlekła choroba zapalna. Proces zapalny spowodowany przez tę chorobę dotyczy ściany przewodu pokarmowego i może obejmować różne jego obszary – od jamy ustnej do odbytu.

Choroba Leśniowskiego-Crohna najczęściej jednak toczy się w końcowym odcinku jelita krętego. Obok wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, zaliczana jest do nieswoistych (przewlekłych) zapaleń jelit (NZJ).

Określenie choroba Leśniowskiego-Crohna, używane w polskiej literaturze medycznej, wywodzi się od nazwisk lekarzy, którzy jako pierwsi opisali objawy tej choroby. Polski lekarz Antoni Leśniowski dokonał tego już w 1904 r., a Amerykanin Burrill Bernard Crohn i jego współpracownicy w 1932 r.

Choroba Leśniowskiego-Crohna – jak często występuje

Choroba Leśniowskiego-Crohna występuje częściej w krajach uprzemysłowionych. W Europie zapadalność wynosi od 1 do około 11,4 na 100 000 osób rocznie i ma tendencję wzrostową. W polskim rejestrze choroby Crohna zanotowano 6324 przypadków (dane z 95 ośrodków z września 2018 r.). Uważa się jednak, że liczba chorych jest większa.

Choroba Crohna najczęściej rozpoczyna się w okresie dojrzewania i we wczesnej dorosłości (zwykle w wieku od 15 do 25 lat). Drugi szczyt nowo zdiagnozowanych przypadków dotyczy osób po 60. roku życia. Notuje się także coraz więcej zachorowań u dzieci. Schorzenie częściej rozwija się u osób, których krewni pierwszego stopnia (rodzeństwo, dzieci i rodzice) chorują na nieswoiste zapalne choroby jelit.

Choroba Leśniowskiego-Crohna jest przewlekłym stanem zapalnym, który powstaje na granicy jelita cienkiego z jelitem grubym

Przyczyny choroby Leśniowskiego-Crohna

Dokładna przyczyna choroby Leśniowskiego-Crohna nie jest znana. Uważa się, że na zmiany chorobowe mają wpływ:

  • uwarunkowania genetyczne,
  • czynniki środowiskowe (bakterie flory jelitowej),
  • czynniki immunologiczne.

Wielu badaczy skłania się ku teorii, że przyczyną choroby jest infekcja bakteryjna.

Za mało prawdopodobne uznaje się natomiast hipotezy, jakoby za wywołanie choroby Leśniowskiego-Crohna odpowiedzialne były dieta czy stres. Choć oba czynniki mogą wpływać na zaostrzenie objawów choroby.

Objawy choroby Leśniowskiego-Crohna

Choroba Leśniowskiego-Crohna charakteryzuje się fazami zaostrzeń i remisji (okresy, w których objawy nie występują). Gdy choroba jest aktywna, mogą pojawić się symptomy takie jak:

  • biegunka,
  • gorączka,
  • zmęczenie,
  • niedokrwistość (anemia),
  • ból brzucha i skurcze (ból dotyczy najczęściej dolnej części brzucha po prawej stronie, co bywa mylone z zapaleniem wyrostka robaczkowego),
  • krew w stolcu,
  • afty, owrzodzenia i ból w jamie ustnej,
  • zmniejszony apetyt i utrata masy ciała,
  • niedożywienie,
  • ból i dyskomfort w okolicy odbytu, który znamionować może np. szczeliny, ropnie i przetoki (nieprawidłowe połączenia między różnymi częściami ciała).

W niektórych, cięższych przypadkach mogą również występować objawy pozajelitowe, np.

Objawy choroby Leśniowskiego-Crohna są nieswoiste (mogą pojawiać się także w przebiegu innych chorób).

W chorobie Leśniowskiego-Crohna często na błonie śluzowej jelita powstają owrzodzenia

Choroba Leśniowskiego-Crohna – diagnoza

W diagnostyce choroby Leśniowskiego-Crohna najczęściej wykorzystuje się:

  • wywiad chorobowy (lekarz porusza w nim m.in. kwestie związane z występowaniem nieswoistych zapalnych chorób jelit w rodzinie),
  • badania laboratoryjne,
  • badanie endoskopowe,
  • badanie histopatologiczne,
  • badania obrazowe.

Jeśli zapalenie dotyczy jelita grubego, nie zawsze udaje się odróżnić chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalnie jelita grubego. U części chorych diagnozowane jest nieokreślone zapalenie jelita grubego.

Choroba Leśniowskiego-Crohna a zespół jelita drażliwego

Nieswoistych zapaleń jelit nie należy mylić z zespołem jelita wrażliwego, który jest mniej poważnym, ale częstszym problemem. Szacuje się, że na jelito wrażliwe może uskarżać się nawet 15% populacji ogólnej.

Zespół jelita wrażliwego klasyfikowany jest nie jako choroba, ale jako zaburzenie czynnościowe. W przeciwieństwie do NZJ, zespół jelita wrażliwego nie powoduje zapalenia, wrzodów ani innych uszkodzeń jelita.

Objawy zespołu jelita drażliwego to:

  • skurczowe bóle brzucha,
  • wzdęcia,
  • gazy,
  • śluz w kale,
  • biegunka,
  • zaparcia.

Chociaż część objawów tych chorób jest podobna, nieswoiste zapalenia jelit i zespół jelita wrażliwego wymagają innej terapii. W przypadku NZJ celem jest zmniejszenie stanów zapalnych, które powodują objawy. Tymczasem w układzie pokarmowym osób z jelitem wrażliwym nie obserwuje się zmian, a przyczyna występowania wymienionych objawów nie jest znana.

Choroba Leśniowskiego-Crohna – zalecane postępowanie

Po rozpoznaniu choroby Leśniowskiego-Crohna zaleca się przede wszystkim:

  • rzucenie palenia i unikanie palenia biernego; palenie tytoniu uważane jest za jeden z czynników ryzyka wystąpienia choroby Leśniowskiego-Crohna i przyczynę nieskuteczności leczenia u osób palących,
  • zaprzestanie stosowania leków z grupy tzw. niesteroidowych leków zapalnych (NLPZ) - sprzyjają zaostrzeniom choroby,
  • unikanie stresu,
  • unikanie infekcji,
  • uzupełnienie niedoborów pokarmowych - w wyniku choroby może dojść m.in. do odwodnienia, zaburzeń elektrolitów, niedoboru żelaza czy witaminy B12,
  • stosowanie suplementów wapnia i witaminy D - ma to związek z faktem, że osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna są bardziej narażone na osteoporozę.

Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna

Jak dotąd nie ma leków, które mogłyby wyleczyć chorobę Leśniowskiego-Crohna. Celem terapii jest:

  • wywoływanie remisji,
  • utrzymywanie remisji,
  • minimalizowanie skutków ubocznych leczenia,
  • poprawa jakości życia.

Wybór metody leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna zależy od stopnia jej zaawansowania i lokalizacji zmian.

W terapii choroby Leśniowskiego-Crohna najczęściej stosowane są leki działające na układ odpornościowy:

  • pochodne kwasu 5-aminosalicylowego,
  • steroidy,
  • analogi puryn,
  • metotreksat,
  • leki biologiczne (blokują reakcje zapalne).

W części przypadków konieczne jest również leczenie operacyjne. Operacji na jakimś etapie choroby wymaga około 70% pacjentów. Najczęściej chorzy poddawani są zabiegom chirurgicznym z powodu:

  • ropni,
  • przetok,
  • zwężeń i częściowej niedrożności jelit,
  • podejrzenia raka.

Istotną rolę w terapii choroby Leśniowskiego-Crohna odgrywa dieta.

Dieta w chorobie Leśniowskiego-Crohna

Nie istnieje jedna dieta zalecana osobom z chorobą Leśniowskiego-Crohna. W okresie remisji, o ile nie ma jakichś zaburzeń żywieniowych, rekomenduje się stosowanie diety podobnej do tej zalecanej w zdrowej populacji.

Należy pamiętać o wzbogacaniu jadłospisu o składniki, których niedobór może wiązać się ze stosowanymi lekami i/lub przebytymi operacjami chirurgicznymi (z tych powodów najczęściej występują niedobory kwasu foliowego, witaminy B12 czy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach).

Chorzy ze zwężeniami jelita powinni spożywać produkty z mniejszą zawartością błonnika pokarmowego i stosować obróbkę żywności zwiększającą jego tolerancję, czyli obieranie warzyw i owoców ze skórki, rozdrabnianie czy przedłużone gotowanie.

W okresie zaostrzeń choroby również zaleca się unikanie produktów o dużej zwartości błonnika, by nie nasilać biegunki. W tym czasie „zwykła” dieta jest często uzupełniania żywieniem pozajelitowym.

Choroba Leśniowskiego-Crohna – co robić po zakończeniu leczenia

Po zakończeniu leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna, nawet jeśli objawy ustąpiły, nie można samodzielnie odstawiać leków. Należy też przestrzegać wszystkich zaleceń lekarza i sumiennie wykonywać zlecone badania kontrolne.

Ze względu na ryzyko wystąpienia raka jelita grubego, jednym z takich badań jest kolonoskopia. Rekomenduje się jej wykonywanie co 2 lata.

Choroba Leśniowskiego-Crohna – czy możliwe jest całkowite wyleczenie

Choroba Leśniowskiego-Crohna jest schorzeniem przewlekłym o nieznanej przyczynie. Zapobieganie chorobie i jej całkowite wyleczenie nie jest możliwe, choć odpowiednia terapia może prowadzić do okresów remisji choroby, trwających miesiące, a nawet lata.

Charakterystyczną cechą choroby Leśniowskiego-Crohna jest obecność nacieku zapalno-wytwórczego, dotyczącego całej grubości ściany jelita

Choroba Leśniowskiego-Crohna w ciąży

Choroba Leśniowskiego-Crohna nie zamyka drogi do posiadania potomstwa. Szansa na pomyślny przebieg i rozwiązanie ciąży jest większa, jeśli ma ona miejsce w okresie remisji choroby.

Aktywna choroba Leśniowskiego-Crohna może:

  • upośledzać płodność,
  • zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego,
  • zwiększa ryzyko małej masy urodzeniowej.

Ponadto niektóre leki stosowane w jej leczeniu wpływają także na płodność i rozwój płodu. Części terapeutyków nie można stosować zarówno w okresie poprzedzającym poczęcie, jak i w trakcie ciąży. Wybrane leki wpływają także na płodność mężczyzn.

Najlepiej, aby ciąża osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna, była zaplanowana w porozumieniu z gastrologiem i ginekologiem.

Konsultacja lekarska przed zajściem w ciążę pozwoli na ewentualną zmianę stosowanych leków, uzupełnienie niedoborów pokarmowych, przeprowadzenie badań czy zabiegów chirurgicznych, które mogłyby negatywnie wpływać na ciążę oraz wybór metody porodu. U niektórych pacjentek istnieją bowiem wskazania do przeprowadzenia cesarskiego cięcia.

Choroba Leśniowskiego-Crohna u dzieci i nastolatków

Choroba Leśniowskiego-Crohna jest dziedziczna. Gdy jedno z rodziców choruje na nieswoiste zapalenie jelit, prawdopodobieństwo jego wystąpienia u dziecka wynosi 9%. Jeżeli natomiast na NZJ chorują oboje rodzice, ryzyko, że choroba rozwinie się u dziecka wynosi około 1/3.

Dzieci i nastolatki z chorobą Leśniowskiego-Crohna borykają się z wyjątkowymi wyzwaniami. Choroba, poza wymienionymi wyżej objawami, może skutkować:

  • wolniejszym wzrostem,
  • osłabieniem kości,
  • opóźnieniem dojrzewania seksualnego.

Jednak, jeśli schorzenie jest prawidłowo leczone, większość dzieci i nastolatków jest w stanie chodzić do szkoły i uczestniczyć w zajęciach sportowych. Poza leczeniem, w kontrolowaniu choroby Crohna u dzieci i nastolatków pomaga zdrowy styl życia.

Choroba Leśniowskiego-Crohna – rokowanie i powikłania

Choroba Leśniowskiego-Crohna jest przewlekłym, wieloletnim schorzeniem. Chociaż dostępnych jest wiele leków skutecznie kontrolujących aktywność tego schorzenia, nie opracowano jeszcze leku przyczynowego. Chirurgia może znacząco poprawić jakość życia u wybranych osób, ale nawrót objawów po operacji jest częsty.

U niektórych osób choroba Leśniowskiego-Crohna może prowadzić do inwalidztwa i powikłań, w tym do:

Dowiedz się więcej:

Wytyczne dotyczące postępowania z pacjentem z chorobą Leśniowskiego-Crohna

https://www.researchgate.net/profile/Piotr_Radwan/publication/248398971_Guidelines_for_the_management_of_Crohn's_disease_Recommendations_of_the_Working_Group_of_the_Polish_National_Consultant_in_Gastroenterology_and_the_Polish_Society_of_Gastroenterology/links/00b7d51dfb3649022c000000/Guidelines-for-the-management-of-Crohns-disease-Recommendations-of-the-Working-Group-of-the-Polish-National-Consultant-in-Gastroenterology-and-the-Polish-Society-of-Gastroenterology.pdf

Rola leczenia żywieniowego w chorobie Leśniowskiego-Crohna

http://angelikakargulewicz.com/wp-content/uploads/2017/08/Crohn.pdf

Jakość życia młodzieży z chorobą Leśniowskiego-Crohna

http://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-185fd069-9fe5-4ca2-8a20-dcf716fd60d1

autor Małgorzata Skoczylas-Kouyoumdjian
konsultacja merytoryczna Beata Tarnowska, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover
Data dodania 25.09.2018
Data ostatniej aktualizacji 17.01.2019