Borderline – zaburzenia osobowości (BPD)

Osobowość borderline (ang. borderline personality disorder, BPD) jest określana też jako osobowość (zaburzenia) z pogranicza. Termin borderline wprowadził Robert Knight w połowie XX wieku na określenie takich osób, których zaburzenia psychiczne mieściły się pomiędzy zaburzeniami psychotycznymi (schizofrenicznymi) a zaburzeniami neurotycznymi (nerwicami).
Borderline to zaburzenie osobowości objawiające się chwiejnością emocjonalną.

Borderline co to jest?

Osobowość borderline charakterystyka

Zaburzenia osobowości zwykle objawiają się jako negatywne nastawienie do świata, wycofanie czy nadmierna chęć kierowania innymi. Osoby takie są zwykle nieelastyczne, nie potrafią się dostosować do grupy, co powoduje problemy w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym. Zaburzenia osobowości możemy określić ogólnie jako trwałe wzorce niefunkcjonalnego postępowania  [1].

Cechą charakterystyczną zaburzenia typu borderline jest przede wszystkim chwiejność emocjonalna. Osoba chora bywa impulsywna, łatwo wpada w gniew. Co więcej ma tendencje do autoagresji, często odczuwa pustkę. Zwykle przywiązuje dużą wagę do związków z innymi.

Borderline częstotliwość

Zaburzenie osobowości typu borderline występuje u 1–2 proc. populacji ogólnej. Badacze różnią się w opiniach co do występowania zaburzenia. W części artykułów podaje się, że zburzenie jest rozpoznawane częściej u kobiet niż u mężczyzn [3], w innych publikacjach zaś, że nie ma różnic dotyczących płci. Warto również zaznaczyć, że cechy osobowości typu borderline rozpoznawane są często wśród młodych dorosłych [3]. 

Borderline jaki lekarz

Diagnozą tego typu zaburzeń zwykle zajmuje się psychiatra lub psycholog. Stawia ją na podstawie obserwacji pacjenta, wywiadu oraz po przeprowadzeniu odpowiednich testów. 

Borderline test

Odpowiedz na następujące pytania, aby przekonać się, czy masz objawy borderline:

  • Czy odczuwasz pustkę?
  • Czy masz tendencję do autoagresji?
  • Czy łatwo popadasz w złość?
  • Czy Twoje związki można określić jako burzliwe?
  • Czy podejmowałeś kiedyś próby samobójcze?

Jeżeli odpowiedziałeś TAK na przynajmniej 3 z 5 pytań, zalecamy konsultacje z psychologiem, ponieważ mogą u Ciebie występować objawy zaburzenia osobowości typu borderline.

Borderline objawy

Zaburzenie osobowości typu borderline charakteryzuje się przede wszystkim niestabilnością nastroju. Osoby chore są impulsywne, silnie okazują gniew.

Zwykle pacjenci odczuwają pustkę, są znudzeni, mają problem z tożsamością, stabilnym obrazem siebie i właściwą oceną rzeczywistości [3].

Warto dodać, że w zaburzeniu borderline występuje również silne skupienie na bliskich związkach. Typowe dla osobowości borderline jest niezwykle silne pragnienie bardzo bliskiej, wyłącznej relacji z drugą osobą i jednoczesny lęk zarówno przed „pochłonięciem” przez drugą osobę, jak i lęk przed porzuceniem przez nią.

Jeżeli osoba chora dostrzega jakieś zmiany w tym zakresie, działa bardzo emocjonalnie, łącznie z zachowaniami autodestrukcyjnymi: okaleczaniem się, próbami samobójczymi. Czasami mogą pojawić się nastawienia paranoidalne, lęk, natręctwa czy depresja.

Należy wspomnieć, że samopoczucie pacjentów zwykle zmienia się w ciągu dnia [3]. Charakterystyczne dla zaburzenia osobowości typu borderline są jednoczesne skrajne postawy wobec innych osób – od uwielbienia i idealizacji do nienawiści i dewaluacji.

Do innych często obserwowanych objawów należą objawy chorób somatycznych, np. bóle różnych części ciała czy objawy neurologiczne, w przypadku których nie można stwierdzić podłoża organicznego. Warto podkreślić o nadużywaniu substancji psychoaktywnych, zaburzeniach odżywiania się oraz perwersjach seksualnych.Osoby z borderline łatwo ulegają negatywnym emocjom.

Osobowość borderline jak postępować?

Przede wszystkim bliscy osoby cierpiącej na borderline powinni zdawać sobie sprawę ze specyfiki zaburzenia i nie czuć się odpowiedzialni za zachowania chorego. Konieczne jest postawienie sobie jasnych granic. W przeciwnym razie taka relacja może negatywnie wpływać na nasze poczucie własnej wartości i skutkować m.in. wycofaniem, izolacją. Starajmy się nie współuzależnić i nie przyjmować sposobu myślenia chorego.  

Kluczowa jest właściwa komunikacja. Unikajmy konfliktów i słuchajmy z uwagą rozmówcy. Mówmy powoli, pewnie, we własnym imieniu. Należy być szczerym i konsekwentnym, być lustrem (odbijać uczucia), a  nie gąbką wchłaniającą np. wściekłość. Co więcej starajmy się rozładować emocje chorego poprzez proponowanie np. aktywności, które on lubi. 

Borderline przyczyny

Przyczyny zaburzenia osobowości typu borderline nie są do końca wyjaśnione. Na podstawie wywiadów prowadzonych z pacjentami można przypuszczać, że jednym z czynników etiologicznych może być wykorzystywanie seksualne, fizyczne i/lub emocjonalne w dzieciństwie. Taka trauma skutkuje chwiejnością emocjonalną, stłumieniem. U tych osób pojawia się postawa nadmiernej czujności wobec otoczenia, które postrzegane jest jako wrogie i prześladowcze.

Wśród innych czynników powodujących borderline wymienia się również:

  • nieokazywanie dziecku uczuć,
  • nadmierny krytycyzm wobec dziecka,
  • niewłaściwą komunikację z dzieckiem.

Do przyczyn zaburzenia zalicza się też zaniedbanie ze strony opiekunów.  Osoby z osobowością borderline często postrzegają matkę jako zdystansowaną, niezaangażowaną lub konfliktową.

W rozwoju zaburzenia biorą udział również czynniki genetyczne. Jak wskazują badania, wpływają one na nasilone odczuwanie lęku, chwiejność emocjonalną czy brak stabilności. Co więcej, opisywane zaburzenie częściej występuje u osób, u których w rodzinie już kiedyś się pojawiło takie zburzenie bądź występował epizod depresyjny czy zaburzenie dwubiegunowe. [3]

Borderline może się objawiać w różny sposób.

Borderline rozpoznanie 

Osoby z bordeline charakteryzują się stałym wzorcem zachowań wzorzec zachowań i doświadczaniem emocji polegającym na niestabilności związków międzyludzkich,

Odznacza je zmienność zmienności w zakresie postrzegania samego siebie i reakcji emocjonalnych oraz znaczna impulsywność, rozpoczynająca się u młodych dorosłych i występująca w różnych warunkach, która charakteryzuje się co najmniej 5 z poniższych czynników:

  • desperacki wysiłek wkładany w unikanie wyobrażonego odrzucenia przez innych,
  • niestabilne i burzliwie przebiegające związki międzyludzkie, charakteryzujące się wahaniami między skrajnymi stanami – idealizowaniem lub pozbawianiem wartości,
  • zakłócenie poczucia własnej tożsamości – wyraźny i trwale niestabilny obraz samego siebie lub własnego „ja”,
  • impulsywność, okazywana w co najmniej dwóch obszarach, stwarzająca potencjalne zagrożenie (np. wydatki, seks, nadużywanie substancji, lekkomyślna jazda, objadanie się),
  • nawracające zachowania, gesty lub groźby samobójcze albo samookaleczenia,
  • niestabilność reakcji emocjonalnych spowodowana zmiennością nastroju w zależności od warunków,
  • przewlekłe poczucie pustki,
  • niedostosowane zachowania, poczucie gniewu i trudności w panowaniu nad nim,
  • związane z czynnikami stresowymi, przemijające wyobrażenia paranoidalne lub bardzo nasilone objawy dysocjacyjne.

W diagnostyce pomocny bywa SCID-5-PD, czyli Ustrukturalizowany Wywiad Kliniczny do Badania Zaburzeń Osobowości DSM-5. Jest to zaktualizowana wersja z Osi II DSM-IV (SCID-II) przeznaczona do badania 10 zaburzeń osobowości.

Jest on poprzedzony  badaniem przesiewowym – Kwestionariuszem Osobowości SCID-5-SPQ. Wywiad rozpoczyna się od zebrania podstawowych informacji  o  badanym oraz  pytań  wstępnych  o  charakterze  otwartym, pomocnych  przy  diagnozie  zaburzeń  osobowości borderline. Dzięki odpowiedziom możliwe jest uzyskanie ogólnej charakterystyki osobowości badanego, jego zachowania i relacji z innymi ludźmi.

Po pytaniach wstępnych zdawane są pytania oceniające kryteria objawowe dla każdego z 10 wyróżnionych w DSM-5 zaburzeń osobowości.

Borderline leczenie i powikłania

Leczenie zaburzenia osobowości typu borderline odbywa się zwykle kilkutorowo. Stosuje się farmakoterapię oraz oddziaływania psychologiczne. Jeżeli chodzi o leki, są to głównie środki przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne oraz lit, który jest skuteczny w obniżeniu drażliwości czy gniewu [3].

W zakresie oddziaływań psychologicznych skuteczne są zarówno terapia grupowa, jak i indywidualna. Pierwsza  pozwala pacjentowi rozwijać w sobie uczucie przywiązania, druga, głównie dialektyczna terapia behawioralna uczy pacjenta jak regulować emocje i jak radzić sobie ze stresem [3].    

Powikłaniami zaburzenia osobowości typu borderline są m.in. trudności w utrzymaniu właściwych relacji z małżonkiem, problemy w życiu prywatnym i zawodowym.

Borderline rokowania

W przypadku zaburzenia osobowości typu borderline wskazana jest terapia długoterminowa, a zmiany zwykle następują, jednak poprawa nie przychodzi od razu. Bardzo dużo zależy od  indywidualnej historii choroby pacjenta, jego motywacji i ewentualnych chorób współistniejących. Kluczowe jest również zaufanie do swojego terapeuty i cierpliwość.

Borderline podsumowanie 

  • Wszyscy różnimy się od siebie wieloma cechami (nie tylko w zakresie wyglądu zewnętrznego).
  • Każdy ma prawo czasami być impulsywny czy mieć uczucie pustki.
  • Jeżeli niepokoją cię twoje objawy lub zachowania kogoś bliskiego, zwłaszcza niestabilność emocjonalna, autoagresja, skontaktuj się ze specjalistą.

Piśmiennictwo:

[1] Seligman M.E.P. i in., Psychopatologia, Zysk i S-ka, Poznań 2003.

[2] Kryteria diagnostyczne DSM 5, American Psychiatric Association, 2013.

[3] Grzywa A. (red.), Psychiatria, Czelej, Lublin 2011.

http://www.medrodzinna.pl/wp-content/uploads/2017/12/mr_2017_215-221.pdf 

Dowiedz się więcej

Strategie regulacji emocji a inteligencja emocjonalna u pacjentów z zaburzeniem osobowości borderline

http://psychiatriapolska.pl/uploads/images/PP_3_2012/409Pastuszak_PsychiatrPol_3_2012.pdf

Mentalizacja w kontekście przywiązania: zdolność do rozumienia siebie i innych u osób z osobowością borderline

https://www.gwp.pl/mentalizacja-w-kontekscie-przywiazania-zdolnosc-do-rozumienia-siebie-i-innych-u-osob-z-osobowoscia-b.pdf

Traumatyczne zdarzenia w dzieciństwie a rozwój zaburzenia osobowości borderline

http://www.medicalnews.ump.edu.pl/uploads/2011/6/484_6_80_2011.pdf

autor dr n.med. Aleksandra Walczak-Tręda, psycholog
konsultacja merytoryczna Beata Tarnowska, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover
Data dodania 03.07.2019
Data ostatniej aktualizacji 04.07.2019