Barszcz Sosnowskiego. Zdjęcia i objawy oparzenia barszczem Sosnowskiego

Podczas wakacyjnych wędrówek musimy zachować szczególną ostrożność na wypadek kontaktu z barszczem Sosnowskiego. To niebezpieczna roślina, która może spowodować dotkliwe reakcje fototoksyczne, często objawiające się poważnymi oparzeniami. Warto wiedzieć, jak wygląda barszcz Sosnowskiego i nie zbliżać się do niego, a gdy dojdzie do niezamierzonego kontaktu, odpowiednio zareagować.

Co to jest barszcz Sosnowskiego

Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) to roślina zielna z rodziny selerowatych, pochodząca z rejonu Kaukazu, osiągająca do 3-4 m wysokości.

Nazwa rośliny pochodzi od nazwiska rosyjskiego botanika, Dmitrija Iwanowicza Sosnowskiego. Od lat 50. do 70. XX w. był sprowadzany ze Związku Radzieckiego i wprowadzany do uprawy w różnych krajach bloku wschodniego jako roślina pastewna. Nie udało się osiągnąć zamierzonych celów, a roślina rozprzestrzeniła się po gruntach odległych od upraw. Według danych historycznych pierwsze okazy barszczu w Polsce odnotowano w 1958 r., kiedy Ogród Roślin Leczniczych Akademii   Medycznej we Wrocławiu rozpoczął doświadczalną uprawę roślin.

Ze względu na zawartość substancji toksycznych zrezygnowano w jego uprawy i obecnie w Polsce roślina ta jest objęta prawnym zakazem uprawy, rozmnażania i sprzedaży.

Do jakiej wysokości może urosnąć barszcz Sosnowskiego.

Dzięki łatwości rozmnażania się barszcz Sosnowskiego stał się jednak niebezpiecznym chwastem, opanowującym znaczne tereny, zwłaszcza wzdłuż rzek i nasypów kolejowych, ale także ugory i ogrody, wypierającym naturalne, rodzime gatunki flory.

Jest to agresywna roślina inwazyjna, niezwykle trudna do zwalczenia. Powoduje degradację środowiska przyrodniczego. W miejscach występowania rośnie zwykle masowo. Barszcz Sosnowskiego jest mrozoodporny. Gatunek ten może rosnąć także w cieniu. Kwitnie latem w okresie od czerwca do lipca/sierpnia. Około 90 proc. nasion uzyskuje zdolność kiełkowania. Jeden dojrzały osobnik jest w stanie rozpocząć nową inwazję.

Jak rozpoznać barszcz Sosnowskiego?

  • Najbardziej charakterystyczną cechą barszczu jest jego rozmiar. Jest jedną z największych roślin zielnych na świecie. Osiąga od 1 do nawet 4 m wysokości.
  • Łodyga o średnicy około 10 cm, jest głęboko podłużnie bruzdowana, zwłaszcza w górnej części, wewnątrz pusta. Na jej powierzchni znajdują się charakterystyczne fioletowawe plamki.
  • Charakteryzuje się baldaszkowatymi ogromnymi kwiatostanami koloru białego (niekiedy różowawego) oraz wielkimi liśćmi (do 2 m długości i więcej, o szerokości do 150 cm), ułożonymi skrętolegle.
  • Kwiaty wydzielają charakterystyczny zapach związany z obecnością związków kumarynowych.
  • Na łodygach i liściach rośliny znajdują się charakterystyczne włoski produkujące toksyczną substancję (na łodydze znajduje się mniej włosków, mocniej owłosione są ogonki liściowe).
  • Ze względu na kształt może być mylony z koprem lub arcydzięglem.

Gdzie możesz spotkać barszcz Sosnowskiego?

  • Przy drogach.
  • Wzdłuż nasypów kolejowych.
  • Wzdłuż rzek, potoków, jezior.
  • Wzdłuż rowów i w dolinach rzecznych.
  • Na obrzeżach łąk i pól uprawnych.
  • W ogrodach, parkach i lasach, ale także w miastach, wśród zabudowy mieszkaniowych.

Barszcz Sosnowskiego objawy oparzenia

U ludzi bezpośrednie zetkniecie się z tą rośliną może wywoływać silne reakcje fototoksyczne, które mogą mieć charakter oparzeń II i III stopnia.

Sok i olejki eteryczne barszczu Sosnowskiego zawierają furanokumaryny (psoraleny), czyli substancje fototoksyczne, uwrażliwiające skórę na działanie promieni słonecznych (UVA i UVB). Koncentracja tych związków w poszczególnych częściach rośliny może być różna w zależności m.in. od pory roku, warunków środowiskowych.

Jak wygląda oparzenie barszczem Sosnowskiego?

Objawy reakcji fotouczuleniowych zazwyczaj występują po około 15 minutach od kontaktu z rośliną (ale mogą pojawić się do 48 godzin po ekspozycji), a ich intensywność wzrasta gwałtownie w ciągu około 2 godzin od kontaktu. Zmiany pojawiają się głównie na twarzy, kończynach górnych i dolnych, w postaci zaczerwienienia skóry, bolesnych pęcherzy z surowiczym płynem, bólu, obrzęku. Stan zapalny utrzymuje się kilka dni, a zmiany skórne w postaci zaczerwienienia skóry, ciemnych plam lub blizn znacznie dłużej. Miejsca podrażnione zachowują wrażliwość na światło ultrafioletowe nawet przez kilka lat. W skrajnych  przypadkach może dojść  do rozległej martwicy skóry, wymagającej pilnego leczenia chirurgicznego.

Innymi objawami kontaktu z furanokumarynami są:

  • nudności,
  • bóle głowy,
  • wymioty,
  • podrażnienie dróg oddechowych,
  • zapalenie spojówek.

Ponadto przypuszcza się, że związki toksyczne zawarte w barszczu Sosnowskiego mają właściwości mutagenne i kancerogenne.

Toksyczność rośliny nasila się przy dużej wilgotności (trzeba szczególnie uważać, gdy jest się spoconym)  i wysokiej temperaturze powietrza. W upalne dni olejki eteryczne mogą parować z powierzchni roślin i unosić się w powietrzu. W związku z tym istnieje ryzyko oparzenia nawet bez bezpośredniego kontaktu z barszczem Sosnowskiego.

Silne działanie toksyczne barszczu wynika z niespotykanego u roślin z tej rodziny dużego stężenia związków toksycznych (prawie 4 proc. suchej masy nasion).

Barszcz Sosnowskiego jest wyjątkowo groźny dla nieświadomych zagrożenia dzieci, alergików oraz osób z jasną karnacją. U alergików, w wyniku kontaktu z rośliną może dojść do groźnej dla zdrowia reakcji alergicznej, czyli wstrząsu anafilaktycznego.

Co zrobić w wypadku kontaktu skóry z barszczem Sosnowskiego?

  1. W przypadku bezpośredniego kontaktu jak najszybciej umyj skórę zimną wodą z mydłem, aby usunąć z jej powierzchni sok rośliny.
  2. Chroń skórę przed promieniami słonecznymi przez przynajmniej 48 godzin, nawet jeśli w tym czasie nie pojawiają się żadne objawy. Promieniowanie ultrafioletowe zwiększa stan zapalny i ryzyko powstania blizn.
  3. Jeżeli wystąpi reakcja zapalna, w celu złagodzenia symptomów można zastosować okłady z mokrych kompresów lub lodu, a doustnie dostępne bez recepty leki antyhistaminowe.
  4. Nie stosuj na skórę środków farmakologicznych bez konsultacji lekarskiej – nieprawidłowo dobrane preparaty mogą nasilić reakcje skórne.
  5. W przypadku  pojawienia się objawów, np.: oparzeń, bąbli lub jakichkolwiek dolegliwości, na skutek bezpośredniego kontaktu z  rośliną lub w efekcie przebywania w pobliżu tych roślin, niezwłocznie zgłoś się do lekarza pierwszego kontaktu lub dermatologa.
  6. W razie nasilających się problemów z oddychaniem, niezwłocznie wezwij pogotowie ratunkowe

Barszcz Sosnowskiego środki ostrożności

  • Nie zbliżaj się do podejrzanej rośliny, absolutnie nie zrywaj, nie dotykaj.
  • Jeśli z konieczności musisz przebywać w pobliżu roślin, chroń skórę przed słońcem (stosuj okulary i kremy z filtrem, zakładaj odzież ochronną) oraz drogi oddechowe przed olejkami eterycznymi (używaj masek ochronnych).
  • Chroń dzieci przed kontaktem pośrednim i bezpośrednim z rośliną.
  • Zwróć uwagę, aby nie przenieść nasion (np. na odzieży, butach, oponach i karoserii samochodów) poza miejsce ich obecnego występowania.

Jeżeli podczas wakacyjnej wędrówki lub w pobliżu miejsca zamieszkania zauważysz rosnący barszcz Sosnowskiego, zgłoś to (zrób zdjęcie podejrzanym roślinom, zanotuj miejsce ich występowania) do właściwego urzędu gminy lub miasta albo pod całodobowy numer alarmowy straży miejskiej 986, lub na serwis@barszcz.edu.pl. Nie usuwaj roślin we własnym zakresie. Miejsce występowanie barszczu Sosnowskiego w Polsce możesz sprawdzić w ogólnodostępnej bazie online mapa.barszcz.edu.pl.

Barszcz Sosnowskiego zdjęcia

Barszcz Sosnowskiego to roślina inwazyjna.

Barszcz Sosnowskiego ma białe baldaszkowate kwiatostany.

Roślinę można spotkać często wzdłuż rzek czy nasypów kolejowych, ale także na ugorach i w ogrodach.

Liście barszczu Sosnowskiego mogą osiągać nawet 2 m długości.

Barszcz Sosnowskiego może oparzyć nawet bez bezpośredniego kontaktu ze skórą.

Objawy oparzenia barszczem Sosnowskiego mogą pojawić się po  15 minutach, ale także po 48 godzinach od kontaktu z rośliną.

Roślina najczęściej rośnie masowo.

Po kontakcie z barszczem Sosnowskiego na skórze pojawiają się zaczerwienienia, bolesne pęcherze z surowiczym płynem, obrzęki.

Barszcz Sosnowskiego rośnie dobrze nawet w cieniu i jest w stanie przetrwać mrozy.

Źródła:

https://gis.gov.pl/kampania/bezpieczne-wakacje-przepis-gis-uwazaj-na-barszcz-sosnowskiego/

https://atlas.roslin.pl/plant/7128

https://www.gdos.gov.pl/files/aktualnosci/29914/Wytyczne_dotyczace_zwalczania_barszczu_Sosnowskiego_Heracleum_sosnowskyi_i_barszczu_Mantegazziego_Heracleum_mantegazzianum_na_terenie_Polski.pdf

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27755521/

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor Beata Tarnowska, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover.
Data dodania 15.07.2020
Data ostatniej aktualizacji 15.07.2020