Badania profilaktyczne dla kobiet - jakie badania powinna zrobić każda kobieta?

Paniom nieraz łatwiej znaleźć czas na wizytę u fryzjera czy u kosmetyczki niż na badania profilaktyczne. Dlatego przynajmniej raz do roku każda kobieta powinna zafundować sobie kompleksową diagnostykę. Warto znaleźć trochę czasu dla siebie, bo taka kontrola może zapobiec rozwojowi wielu groźnych chorób, a nawet uratować życie.

Badania profilaktyczne dla kobiet a średnia ich życia

Kobiety w Polsce żyją średnio 8 lat dłużej od mężczyzn. To sprawia, że mogą czuć się silniejsze i nie dbają o siebie, tak jak powinny.

Tymczasem, jak wynika z raportu „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania” przygotowanego w 2025 r. przez Narodowy Instytut Zdrowia PZH, długość życia Polek jest przeciętnie o ok. 1,9 roku krótsza niż wynosi średnia długość życia dla ogółu mieszkanek Unii Europejskiej.

Polki żyją średnio ponad 82 lata, jednak w pełnym zdrowiu spędzają około 65 lat. Oznacza to, że wraz z wiekiem wzrasta ryzyko występowania chorób przewlekłych i ograniczeń sprawności, dlatego tak ważne jest dbanie o zdrowie na co dzień poprzez:

• niepalenie tytoniu,
• unikanie nadmiernego spożycia alkoholu,
• prawidłowe odżywianie,
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
• regularną aktywność fizyczną,
• wykonywanie badań profilaktycznych.

Na co chorują kobiety?

Życiu kobiet do 75. roku życia najbardziej zagrażają nowotwory złośliwe, które dopiero w starszym wieku ustępują chorobom układu krążenia. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów każdego dnia około 60 Polek słyszy diagnozę raka piersi, a kolejne 6 kobiet dowiaduje się, że choruje na raka szyjki macicy.

Wiele z nich umiera, ponieważ nowotwór został rozpoznany zbyt późno. Regularne badania diagnostyczne mogłyby zmienić tę smutną statystykę.

Najczęstszymi nowotworami diagnozowanymi u Polek są:

• rak płuca,
• rak piersi, 
• rak jelita grubego,
• rak jajnika,
• rak szyjki macicy, 
• rak trzony macicy, 
• czerniak skóry.

W Polsce prawie połowa chorych na raka umiera, choć wcale nie musi. Tempo spadku umieralności z powodu nowotworów złośliwych w Polsce jest niższe niż przeciętna w UE. A głównym problemem jest to, że zdecydowana większość chorych przychodzi do lekarza za późno, bo nie robi profilaktycznych badań diagnostycznych.

USG piersi i mammografia

Mammografia jest badaniem pozwalającym wykrywać 90-95% zmian nowotworowych we wczesnym stadium rozwoju. To ważne, bo w tej fazie każdy nowotwór może być całkowicie uleczalny. Ucisk stosowany w czasie badania nie uszkadza piersi. Jest konieczny do uzyskania zdjęć wysokiej jakości, a ponadto pozwala na obniżenie dawki promieniowania rentgenowskiego.

W indywidualnych przypadkach lekarz może zalecić wykonanie mammografii wcześniej – już u kobiet w wieku 40 lat a nawet 35 lat.

• Mammografia - co to jest, co wykrywa, jak przebiega i ile kosztuje?

Z kolei badanie USG często stanowi uzupełnienie badania mammograficznego ponieważ pomaga wykrywać zmiany, których nie wykaże badanie mammograficzne. Wskazaniem do badania mogą być różnego rodzaju zmiany, których wcześniej nie było, np.:

• guzki,
• tzw. zaciągnięcie skóry,
• wyciek z sutka u kobiet, które nie są w ciąży ani nie karmią,
• zmiany w brodawce,
• guzki w dołach pachowych.

Dzięki USG piersi można wykryć nowotwór, kiedy nie jest on jeszcze wyczuwalny. USG skutecznie wykrywa też łagodne zmiany. Jest to metoda nieinwazyjna, bezbolesna i całkowicie bezpieczna. Można ją stosować w każdym wieku jak również u kobiet w ciąży i karmiących. Badanie najlepiej wykonać w pierwszej połowie cyklu miesiączkowego.

• USG piersi - przygotowanie, wskazania, przebieg, cennik

Cytologia

Badanie cytologiczne szyjki macicy wykonuje się nie tylko po to, żeby wykryć raka. Wręcz przeciwnie, zależy w nim na rozpoznaniu ewentualnych zmian chorobowych na wczesnym etapie, dzięki czemu leczenie jest skuteczne, a szansa na powrót do zdrowia bardzo duża.

Polska należy do krajów o średniej zachorowalności na ten nowotwór, ma jednak jeden z najwyższych wskaźników umieralności w Europie. Dziennie zabiera cztery kobiety, rocznie ponad 1600. Odsetek przeżyć 5-letnich wynosi u nas 48,3% przy średniej europejskiej 62,1%.

Dzieje się tak, bo wyleczalność zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby w chwili rozpoznania, a Polki nie robią cytologii regularnie.

Ważne: zaleca się, aby każda kobieta, wykonała badanie cytologiczne nie później niż 3 lata od rozpoczęcia współżycia lub w 25. roku życia. Potem badanie powinno się wykonywać co 3 lata, chyba że lekarz zaleci częściej.

Również kobiety, które zaszczepiły się na HPV powinny regularnie poddawać się badaniom cytologicznym.

• Cytologia LBC z badaniem HPV
• Cytologia płynna

USG ginekologiczne

Rak endometrium jest najczęstszym nowotworem narządów rodnych kobiety. Dzięki USG przezpochwowemu (transwaginalnemu) można wykryć nieprawidłowe endometrium i wcześnie rozpocząć diagnostykę. Dlatego regularne kontrole ginekologiczne pozwalają często wykryć zmiany endometrium nawet w stadium przedrakowym.

USG ginekologiczne jest też szansą na rozpoznanie raka jajnika, gdy nie daje on jeszcze żadnych objawów i jest wyleczalny. Nowotwór ten jest wykrywany we wczesnym stadium u zaledwie 25% chorych. U ponad 70% choroba rozpoznawana jest w III lub IV stopniu zaawansowania, gdzie 5-letnie przeżycia wynoszą zaledwie 42,6%.

• USG ginekologiczne - jak przebiega, jak się przygotować, jaki jest koszt?

Badania dla kobiet na zawał serca

Mimo że choroby sercowo-naczyniowe są również głównym zabójcą Polek, powszechnie uważa się, że zawał dotyczy przede wszystkim mężczyzn. Zwłaszcza młodsze panie nie mają świadomości, że dolegliwości, które je dotykają, mogą mieć związek z niedokrwieniem serca.

U kobiety z:

• nadciśnieniem, 
• cukrzycą,
• przewlekłymi chorobami zapalnymi tkanki łącznej,

występuje kilkukrotnie większe ryzyko zawału.

Trzeba też pamiętać, że ciąża jest pewnym rodzajem próby wysiłkowej. Jeśli w trakcie jej trwania pojawi się cukrzyca, nadciśnienie, problemy z przebiegiem porodu, może to determinować późniejsze ryzyko wystąpienia chorób serca.

Niszcząca wzrok i nerki cukrzyca nie daje wyraźnych objawów. Tymczasem kilkukrotnie zwiększa ryzyko udaru i zawału, skracając życie nawet o 10 lat. U osób powyżej 45 r.ż. badanie stężenia glukozy we krwi wykonuje się raz na trzy lata. Niezależnie od wieku, raz w roku stężenie glukozy powinny monitorować osoby obciążone czynnikami ryzyka cukrzycy typu 2, do których należą:

• nadwaga lub otyłość
• nadciśnienie tętnicze,
• podwyższone poziomem cholesterolu,
• choroby układu krążenia,
• kobiety z zespołem policystycznych jajników,
• przebyta cukrzyca ciążowa,
• urodzenie dziecka z masą ciała powyżej 4 kg,
• cukrzyca występująca w rodzinie.

• Glukoza - badanie poziomu cukru we krwi

Badania dla kobiet - tarczyca

Chora tarczyca najczęściej nie boli. Jednak skutki zaburzeń pracy tego organu są odczuwalne w całym organizmie, bo wpływa on na wszystkie narządy wewnętrzne. Często nie zdajemy sobie sprawy, że gorsze samopoczucie, nerwowość, zmęczenie, chudnięcie lub tycie to najczęstsze objawy nieprawidłowego jej funkcjonowania. Dlatego pojawienie się niepokojących symptomów powinno skłonić do konsultacji lekarskiej.

Zdaniem ekspertów, nawet połowa osób z niedoczynnością tarczycy może nie być świadoma swojej choroby. Typowe objawy to:

• ciągłe zmęczenie i senność,
• uczucie zimna,
• wypadanie włosów,
• sucha skóra.

Nadczynność tarczycy objawiająca się chudnięciem, zwiększoną potliwością, uczuciem gorąca i kołataniem serca dotyka głównie kobiety w wieku 20-40 lat. Zaburzenia czynności tarczycy przekładają się na gospodarkę lipidową, co oznacza, że warto sprawdzić też poziom cholesterolu, który jest czynnikiem ryzyka zawału serca i udaru mózgu. 

• USG tarczycy - wskazania, przygotowanie, cennik
• Badania na Hashimoto
• Biopsja tarczycy Jakie są metody? Jak wygląda przygotowanie

Źródło: 

1. SYTUACJA ZDROWOTNA LUDNOŚCI POLSKI I JEJ UWARUNKOWANIA 2025 Pod redakcją Bogdana Wojtyniaka i Anny Smagi Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy Warszawa 2025
2. Krajowy Rejestr nowotworów Raporty | Krajowy Rejestr Nowotworów
3. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2026
4. https://www.termedia.pl/wartowiedziec/Niemal-co-czwarty-Polak-ma-zaburzenia-czynnosci-tarczycy,26706.html