Test na przeciwciała koronawirusa

Test na przeciwciała koronawirusa - kiedy zrobić?
Test na przeciwciała koronawirusa - kiedy zrobić?

Badanie to wykrywa przeciwciała anty-SARS-CoV-2 w klasie IgM, IgG lub obu klasach (IgG/IgM), które są wytwarzane w odpowiedzi na kontakt z koronawirusem. Test serologiczny daje nam informację o tym czy pacjent przebył infekcję (np. pozwala zidentyfikować ozdrowieńców). Nie jest stosowany w diagnostyce aktualnego zakażenia czy oceny leczenia.

Spis treści: 

  1. Rodzaje testów na przeciwciała anty-SARS-CoV-2
  2. Kiedy wykonać badanie?
  3. Przygotowanie do badania przeciwciał
  4. Czas oczekiwania na wyniki
  5. Cena testu na przeciwciała
  6. Na czym polega test serologiczny?
  7. Czym różnią się testy na przeciwciała?
  8. Czy testy kasetowe są wiarygodne?
  9. Wiarygodność testów na przeciwciała

Rodzaje testów na przeciwciała anty-SARS-CoV-2

Dostępne są 3 rodzaje testów na przeciwciała anty-SARS-CoV-2:

  • IgG
  • IgM,
  • IgG+IgM

Przeciwciała IgM produkowane sa jako pierwsze, ich stężenie wzrasta w pierwszych dniach infekcji
a potem stopniowo maleje – jeżeli wynik testu wskazuje na obecność tylko tych przeciwciał, sugeruje to wczesny etap COVID-19.

Z kolei przeciwciała IgG określane są mianem przeciwciał tzw. późnej fazy infekcji – obecność tylko przeciwciał IgG wskazuje, że do zakażenia doszło wcześniej niż kilka tygodni temu. Jeżeli są obecne przeciwciała zarówno IgG, jak i IgM sugeruje to, że zakażenia miało miejsce w ostatnich kilku tygodniach.

Badania na koronawirusa

Koronawirus SARS-CoV-2

Test wykrywający przeciwciała IgM

Cena: 120 zł

KUP ONLINE

Koronawirus SARS-CoV-2

Test wykrywający przeciwciała IgG

Cena: 120 zł

KUP ONLINE


Koronawirus SARS-CoV-2

Test genetyczny PCR przesiewowy
FRANKD do wykonania w punkcie pobrań

Cena: 250 zł

KUP ONLINE

Koronawirus SARS-CoV-2

Test wykrywający
przeciwciała IgG+IgM

Cena: 220 zł

KUP ONLINE

 

Kiedy wykonać badanie?

Gdy chcemy sprawdzić, czy przechodziliśmy COVID-19 bezobjawowo lub skapoobjawowo, wykonuje się badanie przeciwciała przeciw SARS-CoV-2. Przy podejrzeniu bezobjawowego zachorowania na COVID-19 nie ma wyraźnych wytycznych, w jakim okresie od podejrzenia kontaktu z osobą zakażoną ten test należy wykonać. Badanie przeciwciał jest również wykorzystywane w diagnostyce pozapalnych zespołów będących powikłaniem COVID-19.

Badanie przeciwciał powinno być wykonane w 2.‒3. tyg. (15.‒21. dzień) od wystąpienia objawów, gdyż wtedy stężenie przeciwciał jest najwyższe i wynik jest najbardziej wiarygodny. 

Ozdrowieńcy mogą być dawcami osocza i w ten sposób wspierać leczenie chorych na COVID-19,
ale muszą spełnić jedno z poniższych kryteriów:

  • dodatni wynik badania PCR (np. z wymazu z nosogardła) w kierunku zakażenia SARS-CoV-2, 
  • dodatni wynik ilościowego badania przeciwciał przeciw SARS-CoV-2 w klasie IgG,
  • dodatni wynik testu antygenowego nowej generacji wykonanego w czasie występowania typowych objawów,
  • bliski, np. domowy lub w miejscu pracy, kontakt z przypadkiem potwierdzonym COVID-19 (osoba, u której COVID-19 potwierdzono badaniem PCR lub chociaż testem antygenowym)
    i charakterystyczne, typowe objawy w ciągu 10 dni od tego kontaktu.

Ozdrowieniec, który chce oddać osocze, nie musi wykonywać dodatkowych badań na własny koszt,
z wyjątkiem sytuacji, gdy po wystąpieniu objawów sugerujących COVID-19, nie wykonał żadnego badania potwierdzającego zakażenie SARS-CoV-2 lub nie miał bliskiego kontaktu z osobą z potwierdzonym zakażeniem w niedługim czasie od wystąpienia objawów.

Przygotowanie do badania przeciwciał

Badanie serologiczne wykonywane jest w oparciu o pobraną od pacjenta próbkę krwi. Do badania nie trzeba się przygotowywać, nie trzeba być też na czczo.

Czas oczekiwania na wyniki

Wynik testu wykrywającego przeciwciała anty-SARS-CoV-2 (IgM, IgG lub IgG/IgM) uzyskuje się
w ciągu 24 godzin, maksymalnie do 3 dni roboczych. Czas otrzymania wyników badania może się jednak różnić między laboratoriami.

Żaden test nie jest idealny – istnieje ryzyko wyników fałszywie dodatnich i ujemnych. Każdy wynik badania należy skonsultować z lekarzem.

Wynik dodatni (obecność przeciwciał IgG i/lub IgM) nie jest podstawą do rozpoznania zakażenia –
w tym celu konieczne jest również wykonanie testu RT-PCR. Badanie przeciwciał nie pozwala również na określenie, kiedy osoba przebyła infekcję.

Cena testu na przeciwciała

Koszt wykonania testu w klasie IgG lub IgM to wydatek rzędu 120 zł (w Medistore). Oznaczenie jednocześnie przeciwciał zarówno IgG, jak i IgM to koszt 220 zł (w Medistore). Zaletą badań serologicznych na koronawirusa jest ich cena, która jest zdecydowanie niższa niż badania PCR. 


Testy serologiczne na koronawirusa

Test wykrywający przeciwciała IgM

Cena: 120 zł

KUP ONLINE


Koronawirus SARS-CoV-2

Test wykrywający przeciwciała IgG

Cena: 120 zł

KUP ONLINE


Koronawirus SARS-CoV-2

Test wykrywający
przeciwciała IgG+IgM

Cena: 220 zł

KUP ONLINE

 

Zastosowanie testu na przeciwciała przeciw koronawirusowi:

  • identyfikacja osób, które przeszły COVID-19, tzw. ozdrowieńców, np. w celu pozyskania osocza (więcej o leczeniu pacjentów z COVID-19 osoczem rekonwalescyjnym dowiesz się z artykułu: (COVID-19 leczenie
  • w diagnostyce pozapalnych zespołów, które są powikłaniem COVID-19;
  • do badania uodpornienia danej populacji.

Na czym polega test serologiczny?

Antygeny to obce białka lub inne struktury, które „atakują organizm człowieka” (pobudzają jego układ odpornościowy), wywołując infekcję. W odpowiedzi na antygeny, organizm wytwarza przeciwciała niezbędne w walce z chorobą.

Aby układ odpornościowy zaczął produkować przeciwciała, musi upłynąć co najmniej kilka lub nawet kilkanaście dni od zakażenia. Dlatego na wczesnym etapie choroby nie są one wykrywalne. Dopiero po ok. 1‒2 tygodniach układ immunologiczny rozpoczyna produkcję przeciwciał anty-SARS-CoV-2. Przy czym ich poziom (stężenie) zmienia się w zależności od czasu, jaki upłynął od momentu wystąpienia objawów. 

Najwyższe stężenie przeciwciał w przebiegu COVID-19 występuje po upływie 2‒3 tygodni od chwili, gdy u pacjenta wystąpiły pierwsze objawy COVID-19 (choroby wywołanej koronawirusem SARS-CoV-2).

Test serologiczny w kierunku zakażenia SARS-CoV-2 to badanie, które pozwala oznaczyć poziom przeciwciał anty-SARS-CoV-2 w klasie IgG, IgM lub łącznie IgG/IgM obecnych we krwi pacjenta. Oznacza to, że test umożliwia zidentyfikowanie tych pacjentów, którzy przebyli infekcję COVID-19
(w przypadku jednoczesnego uzyskania ujemnego wyniku test molekularnego w kierunku zakażenia SARS-CoV-2), jednak badanie nie dostarcza informacji, kiedy przebyto chorobę. Przeciwciała są charakterystyczne dla danej choroby – nie chronią przed innymi chorobami.

Czym różnią się testy na przeciwciała?

Testy serologiczne wykrywające przeciwciała anty-SARS-CoV-2 różnią się ze względu na określane klasy przeciwciał (IgG, IgM lub IgG/IgM), metodę wykonania badania i rodzajem dostarczanej informacji, a tym samym wartością diagnostyczną. 

Testy ilościowe, półilościowe i jakościowe czym się różnią?

Można wyróżnić testy wykrywające przeciwciała ilościowe, półilościowe i jakościowe. Najważniejszym kryterium przy wyborze testu serologicznego powinna być jego czułość, czyli zdolność testu do prawidłowego wykrywania osób posiadających przeciwciała anty-SARS-CoV-2, dlatego najlepszym wyborem wydają się testy ilościowe badające dokładne stężenie przeciwciał i charakteryzujące się wysoką czułością i swoistością.

Metoda jakościowa określa tylko, czy przeciwciała występują czy nie. Najdokładniejsza jest metoda ilościowa, która ocenia miano (ilość) przeciwciał w osoczu. O metodzie półilościowej dowiesz się na stronie laboratorium Synevo

Warto pamiętać, że w przypadku ozdrowieńców jednym z dowodów przebycia COVID-19 jest wynik dodatni testu ilościowego w kierunku przeciwciał anty-SARS-CoV-2 w klasie IgG.

Testy ELISA i CLIA a kasetkowe czym się różnią?

W tzw. szybkich testach wykorzystuje się metodę immunochromatograficzną. Można je wykonać
w laboratorium lub samemu (tzw. testy kasetkowe). Są tańsze niż testy wykonywane metodami ELISA lub CLIA, ale mniej wiarygodne. Szybkie testy kasetkowe nie są rekomendowane przez towarzystwa naukowe i WHO – ani w potwierdzaniu zakażenia, ani w ocenie stanu uodpornienia, ponieważ mają niską wiarygodność.

Wyniki testu kasetkowego mają niska czułość – tzn. wiążą się z wyższym ryzykiem niewykrycia osób, które nabyły odporność na koronawirusa. Preferowanymi badaniami serologicznymi są te z krwi wykonywane z użyciem technologii immunoenzymatycznych (np. ELISA) i ich odmian (np. chemiluminescencji ‒ CLIA).

Testy służące do oznaczania ilościowego przeciwciał anty-SARS-CoV-2 w krwi pacjenta wykorzystujące metody immunoenzymatyczne (ELISA) lub chemiluminescencji (CLIA) charakteryzują się dużą czułością i swoistością. Mają wysoką wartość diagnostyczną. Uznane są przez ekspertów jako wiarygodne.

Czy testy kasetkowe są wiarygodne?

Szybkie testy immunoserologiczne, tzw. kasetkowe, nie są zalecane w diagnostyce choroby COVID-19, jak i identyfikacji osób, które przebyły tę chorobę (ozdrowieńców). Cechuje je niska czułość
i swoistość (czyli są mało użyteczne w praktyce klinicznej).

W wykrywaniu przeciwciał anty-SARS-CoV-2 rekomendowane są metody immunoenzymatyczne (ELISA) lub chemiluminescencji (CLIA).WHO nie zaleca badania poziomu przeciwciał metodą kasetkową.

Przeczytaj artykuł, w którym znajdziesz więcej porad na temat testów: Test na koronawirusa 

Wiarygodność testów na przeciwciała

W pracy opublikowanej w maju, w czasopiśmie JAMA, wskazano, że o ile test RT-PCR wykrywa materiał genetyczny już pierwszego dnia zakażenia i jego ilość rośnie w pierwszym tygodniu, o tyle stężenie przeciwciał anty-SARS wzrasta znacząco dopiero w 2.-3. tyg. od wystąpienia objawów – w tym czasie wykrywalność materiału genetycznego wirusa istotnie maleje. Zatem, czas od pojawienia się objawów jest bardzo ważnym wyznacznikiem interpretacji testów w kierunku COVID-19.

W marcu opublikowano przegląd systematyczny Cochrane, który podsumował wyniki badań oznaczających przeciwciała w kierunku COVID-19 (do analizy włączono 54 badania, opublikowane
do końca kwietnia 2020 r.). Przeglądy Cochrane cechują się wysoką jakością (są prowadzone z zastosowaniem rygorystycznej metodologii) przez zespoły osób bez konfliktu interesów. Cieszą się one wysoką renomą w świecie nauki.

Wykazano, że wiarygodność testów oceniających przeciwciała anty-SARS-CoV-2 zależy od czasu ich wykonania. Najwięcej danych zebrano odnośnie do testów oznaczających łącznie przeciwciała w klasie IgG i IgM.

Test na przeciwciała koronawirusa - czułość

Opracowano na podstawie: Lalkhen A.G., McCluskey A. Continuing Education in Anaesthesia Critical Care & Pain 2008; 8 (6): 221–223. Deeks J.J. Dinnes J., Takwoingi Y. i wsp. Cochrane Database Syst Rev 2020; 6: CD013652.

Czułość była zależna od momentu wykonania testu (okresu od wystąpienia objawów). Bardzo niska w początkowym okresie choroby – 1‒14 dni od wystąpienia objawów, a szczególnie wysoka między 15. a 21. dniem (zwłaszcza IgG/IgM). Dla IgG/IgM również w 22.‒35. dniu od wystąpienia objawów.

Swoistość była wysoka niezależnie od oznaczanej klasy przeciwciał.
Oznaczane przeciwciało(a)

Swoistość

Zdolność testu do prawidłowego wykrywania osób zdrowych

IgG

99,1 proc.

(0,9% proc. wyników fałszywie dodatnich)

IgM

98,7 proc.

(1,3 proc. wyników fałszywie dodatnich)

Łącznie IgG i IgM

98,7 proc.

(1,3 proc. wyników fałszywie dodatnich)

Opracowano na podstawie: Deeks J.J. Dinnes J., Takwoingi Y. i wsp. Cochrane Database Syst Rev 2020; 6: CD013652.

Oznaczenia kombinacji przeciwciał IgG i IgM należy wykonywać od 15. dnia od wystąpienia objawów COVID-19 (czyli kaszlu, gorączki, duszności). Nie wiadomo obecnie, jaka jest wiarygodność tego testu wykonana ≥ 35. dnia od wystąpienia objawów (za mało danych).

Ujemny wynik testu nie wyklucza zakażenia, m.in. ze względu na to, że organizm mógł nie zacząć ich jeszcze produkować lub poziom przeciwciał jest poniżej granicy wykrywalności.

Przeczytaj artykuł: Objawy COVID-19

Referencje:

  1. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/testing.html
  2. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Zalecenia w COVID-19. Wersja 1.0 – 23.04.2020 r.
  3. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/testing/serology-overview.html
  4. Lalkhen A.G., McCluskey A. Clinical tests: sensitivity and specificity. Continuing Education in Anaesthesia Critical Care & Pain 2008; 8 (6): 221–223.
  5. Deeks J.J. Dinnes J., Takwoingi Y. i wsp. Antibody tests for identification of current and past infection with SARS-CoV-2. Cochrane Database Syst Rev 2020; 6: CD013652.
  6. European Centre for Disease Prevention and Control. Immune responses and immunity to SARS-CoV-2, https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/latest-evidence/immune-responses (dostęp: 16.06.2020 r.).
  7. Sethuraman N., Jeremiah S.S., Ryo A. Interpretng diagnostc tests for SARS-CoV-2. JAMA; 6 May 2020, doi:10.1001/jama.2020.8259,
  8. Dzierżanowska-Fangrat K., Horban A., Szmitkowski M. i wsp. Stanowisko Konsultantów Krajowych w dziedzinie Mikrobiologii Lekarskiej, Chorób Zakaźnych, Diagnostyki Laboratoryjnej oraz Prezesa Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych w sprawie oznaczania swoistych przeciwciał i antygenów w diagnostyce zakażenia SARS-CoV-2.
  9. Flisiak R., Parczewski M., Horban A. i wsp.: Zalecenia diagnostyki I terapii zakażeń SARS-CoV-2 Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Zakaźnych z dnia 13.10. 2020 r.
  10. Flisiak R., Parczewski M., Horban A., Jaroszewicz J., Kozielewicz D., Pawłowska M., Piekarska A., Simon K., Tomasiewicz K., Zarębska‑Michaluk D.: Zalecenia diagnostyki i terapii zakażeń SARS‑CoV‑2 Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych z dnia 13 października 2020 roku. Aneks 2 do rekomendacji z 31 marca 2020 roku. Med. Prakt., 2020; 11: 51–69.
  11. Zalecenia w COVID-19. Polskie zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne oraz organizacyjne w zakresie opieki nad osobami zakażonymi lub narażonymi na zakażenie SARS-CoV-2 (wersja 1.1, 25 kwietnia 2020 r.)

Konsultacja merytoryczna:
Mgr Agata Stróżyk, Specjalista ds. Informacji Medycznej, Dietetyk kliniczny, sportowy i pediatryczny