WZW C. Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C

Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C jest to wirusowe zapalenie wątroby typu C, które trwa dłużej niż 6 miesięcy. Charakteryzuje się obecnością zmian martwiczo-zapalnych w wątrobie, które wywołane są długotrwałym zakażeniem HCV. PZW C (przewlekłe zapalenie wątroby typu C) może prowadzić do marskości i raka wątroby.
  1. Przewlekłe WZW C
  2. Przewlekłe WZW C w ciąży
  3. Objawy przewlekłego WZW C 
  4. Przyczyny przewlekłego WZW C 
  5. Rozpoznanie przewlekłego WZW C
  6. Leczenie przewlekłego WZW C 
  7. Rokowanie i powikłania przewlekłego WZW C 
  8. Zapobieganie przewlekłemu WZW C
  9. Zalecane postępowanie w przypadku przewlekłego WZW C

Przewlekłe WZW C

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia na przewlekłe WZW C choruje ok. 1,4% światowej populacji (od 1,3% w Europie do 3,7% w Afryce). W Polsce liczba zakażonych wynosi ok. 200 tys. osób.

Przewlekłe WZW C w ciąży

Przewlekłe zakażenie HCV nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do zajścia w ciążę.

Objawy przewlekłego WZW C

Blisko 70% chorych skarży się na co najmniej jeden z następujących objawów:

  • osłabienie
  • ból mięśni i stawów
  • świąd skóry
  • nadmierne wysuszenie śluzówek
  • obniżony nastrój

Objawy ze strony wątroby występują rzadko, najczęściej jest to nieznaczne jej powiększenie. U niektórych pacjentów pojawiają się dopiero oznaki marskości wątroby, czyli powiększenie obwodu brzucha, świąd skóry, uczucie zmęczenia, zmniejszenie apetytu lub stany podżółtaczkowe. W ciężkich przypadkach pojawia się żółtaczka, która jest obecna stale lub występuje okresowo oraz skłonność do nadmiernych krwawień. Przebieg zaostrzeń choroby przypomina fazę ostrego zapalenia.

Przyczyny przewlekłego WZW C

Przyczyną przewlekłego wirusowego zapalenia typu C jest zakażenie wirusem HCV, które nie uległo samowyleczeniu. Do zakażenia dochodzi drogą krwi, drogą płciową oraz przez łożysko lub podczas porodu. Czynniki sprzyjające przejściu ostrego WZW C w przewlekłe to:

  • zakażenie związane z transfuzją krwi
  • duża ilość przetoczonej krwi, czyli duża ilość zakażającego wirusa
  • bezobjawowy przebieg ostrej fazy zakażenia
  • płeć męska
  • wiek powyżej 40 lat
  • upośledzenie odporności spowodowane przyjmowaniem leków immunosupresyjnych lub chorobami, np. zakażenie HIV

Rozpoznanie przewlekłego WZW C

W przypadku podejrzenia zakażenia przewlekłego jako pierwsze wykonuje się oznaczenie przeciwciał anty-HCV. Badanie to ma charakter badania przesiewowego i możesz wykonać je na zlecenie lekarza lub kupić w MEDISTORE. Raz w życiu badanie to powinny wykonać osoby urodzone przed 1965 rokiem, kiedy to w szpitalach i przychodniach powszechna się stała sterylizacja narzędzi. Testy te są również rekomendowane:

  • osobom, które stosują narkotyki dożylnie lub donosowo
  • osobom, które otrzymały dożylnie czynnik krzepnięcia wyprodukowany przed 1987 rokiem (dopiero wtedy zaczęto badać czynniki krzepnięcia badać na obecność HCV)
  • osobom, które kiedykolwiek były poddawane długotrwałym dializom
  • osobom zakażonym wirusem HIV
  • osobom, które zostały powiadomione, że otrzymały krew od dawcy, u którego później zdiagnozowano zakażenie HCV
  • osobom, które otrzymały transfuzję krwi, składników krwi lub mają przeszczepiony narząd przed lipcem 1992 roku (dopiero po tym czasie krew zaczęto przesiewowo badać na obecność HCV)
  • osobom, które mają lub miały w przeszłości wielu partnerów seksualnych
  • osobom, które mają wiele tatuaży lub kolczyków w ciele
  • partnerom/partnerkom seksualnym osób zakażonych HCV

Wynik dodatni wiąże się z koniecznością potwierdzenia obecności we krwi RNA HCV – umożliwia to odróżnienie zakażenia czynnego od przebytego. U osób z obniżoną odpornością badanie przeciwciał anty-HCV może dać wynik fałszywie ujemny.

Ocena stanu pacjenta przewlekle zakażonego HCV obejmuje:

Warunkiem rozpoznania PZW C jest:

  • stwierdzanie obecności RNA HCV w surowicy krwi dłużej niż przez 6 miesięcy
  • podwyższenie aktywności aminotransferazy alaninowej
  • stwierdzenie w biopsji wątroby przewlekłych zmian martwiczo-zapalnych, którym może towarzyszyć włóknienie lub stwierdzenie włóknienia przy użyciu nieinwazyjnych metod badawczych

Leczenie przewlekłego WZW C

Podstawowym postępowaniem przy stwierdzeniu PZW C jest unikanie picia alkoholu (ponieważ nasila on uszkodzenie wątroby i 2-krotnie przyspiesza rozwój marskości) oraz zaszczepienie przeciwko WZW A i WZW B. Korzystnie na przebieg zakażenia wpływa picie kawy. Chorzy otyli (z BMI powyżej 25) powinni zmniejszyć masę ciała.

Leczenie farmakologiczne ma na celu doprowadzenie do wyeliminowania wirusa z organizmu i zmniejszenie ryzyka rozwoju marskości i raka wątroby. Przed rozpoczęciem leczenia należy ustalić genotyp wirusa i ocenić stan zaawansowania włóknienia wątroby. Pozwala to na zindywidualizowanie terapii – poszczególne genotypy inaczej reagują na różne leki. Na podstawie tych informacji oraz stanu zdrowia pacjenta lekarz dobiera odpowiednie leczenie. Najczęściej wykorzystywane leki to: interferon, rybawiryna i leki o bezpośrednim działaniu przeciwwirusowym. Podczas leczenia chory powinien być obserwowany w kierunku tolerancji terapii (badania krwi: liczba płytek krwi, białych i czerwonych krwinek, stężenie hemoglobiny, aktywność enzymów wątrobowych, stężenie TSH, parametry czynności nerek).

Rokowanie i powikłania przewlekłego WZW C

Rokowanie

U 99% chorych, u których uzyskano nieoznaczalne wartości RNA w surowicy, nie dochodzi do nawrotów choroby, chyba, że dojdzie do ponownego zakażenia HCV. U 30% pacjentów z wyrównaną marskością w przebiegu WZW C dochodzi do rozwoju niewydolności wątroby w ciągu 10 lat. Jej pojawienie się jest wskazaniem do przeszczepienia narządu.

Chorzy na PZW C nie mają przeciwwskazań do pracy zawodowej, z wyjątkiem pracy związanej z dużym wysiłkiem fizycznym, mogą również amatorsko uprawić sport.

Powikłania

Najpoważniejszym powikłaniem PZW C jest marskość oraz rak wątroby. Marskość rozwija się w ciągu 20-25 lat u 5-20% chorych, a czynnikami ryzyka są:

  • zakażenie w wieku powyżej 40. roku życia
  • nadwaga i otyłość
  • tłuszczenie wątroby
  • palenie papierosów
  • płeć męska
  • spożywanie alkoholu
  • zakażenie genotypem 3 wirusa HCV
  • cukrzyca
  • towarzyszące zakażenia HBV lub HIV
  • zakażenie związane z transfuzją krwi, czyli duża ilość zakażającego wirusa

Rak wątroby rozwija się u 3-5% chorych bez marskości w ciągu 20 lat, a u chorych z marskością ryzyko jest wyższe.

Inne powikłania PZW C to choroby autoimmunologiczne – kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie tarczycy, układowe zapalenie naczyń, niedokrwistość, liszaj płaski, porfiria skórna, zapalenie ślinianek. Przewlekłe zakażenie HCV sprzyja także powstawaniu chłoniaków, czyli nowotworów tkanki chłonnej).

Zapobieganie przewlekłemu WZW C

Podstawą profilaktyki zakażenia HCV jest rygorystyczne przestrzeganie zasad zapobiegania zakażeniom w placówkach systemu ochrony zdrowia oraz w innych miejscach, gdzie może dochodzić do naruszenia ciągłości skóry (np. salony tatuażu czy gabinety kosmetyczne). Zasady te to m.in. stosowanie jednorazowego sprzętu lub odpowiednie sterylizowanie sprzętu wielokrotnego użytku i prawidłowe zabezpieczanie materiałów skażonych krwią lub płynami ustrojowymi.

Nie ma szczepionki przeciw wirusowi HCV.

Zalecane postępowanie w przypadku przewlekłego WZW C

Jeżeli zachorowałeś na PZW C

  • Naucz swoich bliskich ostrożności w kontakcie z przedmiotami twojego osobistego użytku, które mogą być skażone krwią, np. szczoteczką do zębów czy maszynką do golenia. Sam również zadbaj o to, żeby nie mieli oni kontaktu z takimi przedmiotami – dzięki temu zmniejszysz ryzyko zakażenia swoich najbliższych.
  • Przestrzegaj zaleceń lekarza, szczególnie w odniesieniu do diety – zmniejszysz ryzyko wystąpienia powikłań.
  • Zaszczep się przeciwko WZW A i WZW B.
  • Podczas kontaktów seksualnych używaj prezerwatyw – dzięki temu zmniejszysz ryzyko zakażenia partnera.
  • Unikaj picia alkoholu.
  • W trakcie choroby unikaj przyjmowania leków bez recepty, ziół, suplementów diety oraz leków wywołujących cholestazę (np. paracetamol, kwas acetylosalicylowy, amoksycylina z kwasem klawulanowym, metyldopa, diklofenak) bez zalecenia lekarskiego.

Jeżeli chcesz uniknąć zakażenia

  • Zabiegi kosmetyczne czy tatuaże wykonuj tylko w sprawdzonych miejscach, które dbają o odpowiednią sterylizację sprzętu.
  • Jeżeli używasz igieł i strzykawek, np. do podawania leków, to dbaj o to, żeby był to sprzęt jednorazowego użytku i nigdy nie używaj go ponownie.
  • Jeżeli pracujesz w placówce ochrony zdrowia lub miejscu, gdzie dochodzi do przerwania ciągłości skóry, to zachowuj ostrożność i bezwzględnie przestrzegaj procedur ochrony przed zakażeniami:
    • Zakładaj rękawiczki do każdej czynności, podczas której może dojść do kontaktu z krwią, wydzielinami pacjenta lub innym materiałem zakaźnym.
    • Zmieniaj rękawiczki za każdym razem, gdy pracujesz z kolejnym pacjentem – nie tylko w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia siebie, ale także zmniejszenia ryzyka zakażenia innych pacjentów.
    • Po użyciu igły nie nakładaj na nią ponownie osłonki!
    • Zużyte ostre narzędzia wyrzucaj do odpowiednich pojemników natychmiast po użyciu.
    • Po kontakcie z krwią lub innym materiałem zakaźnym rękawiczki traktuj jako skażone i natychmiast wyrzuć do odpowiedniego pojemnika. Unikaj dotykania nimi innych przedmiotów – klamek, długopisów itp.
  • Jeżeli nie masz stałego partnera/partnerki lub nie jesteś pewien czy twój partner/partnerka nie jest zakażony to podczas stosunków seksualnych zawsze używaj prezerwatyw.

Konsultacja merytoryczna: dr hab. Bożena Walewska-Zielecka, hepatolog