Przewlekłe WZW C

Informacje ogólne

Jest to wirusowe zapalenie wątroby typu C, które trwa dłużej niż 6 miesięcy. Charakteryzuje się ono obecnością zmian martwiczo-zapalnych w wątrobie, które wywołane są długotrwałym zakażeniem HCV. PZW C może prowadzić do marskości i raka wątroby.

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia na przewlekłe WZW C choruje ok. 1,4% światowej populacji (od 1,3% w Europie do 3,7% w Afryce). W Polsce liczba zakażonych wynosi ok. 200 tys. osób.

Przewlekłe zakażenie HCV nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do zajścia w ciążę.

Przyczyny

Przyczyną przewlekłego wirusowego zapalenia typu C jest zakażenie wirusem HCV, które nie uległo samowyleczeniu. Do zakażenia dochodzi drogą krwi, drogą płciową oraz przez łożysko lub podczas porodu. Czynniki sprzyjające przejściu ostrego WZW C w przewlekłe to:

  • zakażenie związane z transfuzją krwi
  • duża ilość przetoczonej krwi, czyli duża ilość zakażającego wirusa
  • bezobjawowy przebieg ostrej fazy zakażenia
  • płeć męska
  • wiek powyżej 40 lat
  • upośledzenie odporności spowodowane przyjmowaniem leków immunosupresyjnych lub chorobami, np. zakażenie HIV

Objawy

Blisko 70% chorych skarży się na co najmniej jeden z następujących objawów:

  • osłabienie
  • ból mięśni i stawów
  • świąd skóry
  • nadmierne wysuszenie śluzówek
  • obniżony nastrój

Objawy ze strony wątroby występują rzadko, najczęściej jest to nieznaczne jej powiększenie. U niektórych pacjentów pojawiają się dopiero oznaki marskości wątroby, czyli powiększenie obwodu brzucha, świąd skóry, uczucie zmęczenia, zmniejszenie apetytu lub stany podżółtaczkowe. W ciężkich przypadkach pojawia się żółtaczka, która jest obecna stale lub występuje okresowo oraz skłonność do nadmiernych krwawień. Przebieg zaostrzeń choroby przypomina fazę ostrego zapalenia.

Rozpoznanie

W przypadku podejrzenia zakażenia przewlekłego jako pierwsze wykonuje się oznaczenie przeciwciał anty-HCV. Badanie to ma charakter badania przesiewowego i możesz wykonać je na zlecenie lekarza lub kupić w MEDISTORE. Raz w życiu badanie to powinny wykonać osoby urodzone przed 1965 rokiem, kiedy to w szpitalach i przychodniach powszechna się stała sterylizacja narzędzi. Testy te są również rekomendowane:

  • osobom, które stosują narkotyki dożylnie lub donosowo
  • osobom, które otrzymały dożylnie czynnik krzepnięcia wyprodukowany przed 1987 rokiem (dopiero wtedy zaczęto badać czynniki krzepnięcia badać na obecność HCV)
  • osobom, które kiedykolwiek były poddawane długotrwałym dializom
  • osobom zakażonym wirusem HIV
  • osobom, które zostały powiadomione, że otrzymały krew od dawcy, u którego później zdiagnozowano zakażenie HCV
  • osobom, które otrzymały transfuzję krwi, składników krwi lub mają przeszczepiony narząd przed lipcem 1992 roku (dopiero po tym czasie krew zaczęto przesiewowo badać na obecność HCV)
  • osobom, które mają lub miały w przeszłości wielu partnerów seksualnych
  • osobom, które mają wiele tatuaży lub kolczyków w ciele
  • partnerom/partnerkom seksualnym osób zakażonych HCV

Wynik dodatni wiąże się z koniecznością potwierdzenia obecności we krwi RNA HCV – umożliwia to odróżnienie zakażenia czynnego od przebytego. U osób z obniżoną odpornością badanie przeciwciał anty-HCV może dać wynik fałszywie ujemny.

Ocena stanu pacjenta przewlekle zakażonego HCV obejmuje:

Warunkiem rozpoznania PZW C jest:

  • stwierdzanie obecności RNA HCV w surowicy krwi dłużej niż przez 6 miesięcy
  • podwyższenie aktywności aminotransferazy alaninowej
  • stwierdzenie w biopsji wątroby przewlekłych zmian martwiczo-zapalnych, którym może towarzyszyć włóknienie lub stwierdzenie włóknienia przy użyciu nieinwazyjnych metod badawczych

Leczenie

Podstawowym postępowaniem przy stwierdzeniu PZW C jest unikanie picia alkoholu (ponieważ nasila on uszkodzenie wątroby i 2-krotnie przyspiesza rozwój marskości) oraz zaszczepienie przeciwko WZW A i WZW B. Korzystnie na przebieg zakażenia wpływa picie kawy. Chorzy otyli (z BMI powyżej 25) powinni zmniejszyć masę ciała.

Leczenie farmakologiczne ma na celu doprowadzenie do wyeliminowania wirusa z organizmu i zmniejszenie ryzyka rozwoju marskości i raka wątroby. Przed rozpoczęciem leczenia należy ustalić genotyp wirusa i ocenić stan zaawansowania włóknienia wątroby. Pozwala to na zindywidualizowanie terapii – poszczególne genotypy inaczej reagują na różne leki. Na podstawie tych informacji oraz stanu zdrowia pacjenta lekarz dobiera odpowiednie leczenie. Najczęściej wykorzystywane leki to: interferon, rybawiryna i leki o bezpośrednim działaniu przeciwwirusowym. Podczas leczenia chory powinien być obserwowany w kierunku tolerancji terapii (badania krwi: liczba płytek krwi, białych i czerwonych krwinek, stężenie hemoglobiny, aktywność enzymów wątrobowych, stężenie TSH, parametry czynności nerek).

Rokowanie i powikłania

Rokowanie

U 99% chorych, u których uzyskano nieoznaczalne wartości RNA w surowicy, nie dochodzi do nawrotów choroby, chyba, że dojdzie do ponownego zakażenia HCV.
U 30% pacjentów z wyrównaną marskością w przebiegu WZW C dochodzi do rozwoju niewydolności wątroby w ciągu 10 lat. Jej pojawienie się jest wskazaniem do przeszczepienia narządu.
Chorzy na PZW C nie mają przeciwwskazań do pracy zawodowej, z wyjątkiem pracy związanej z dużym wysiłkiem fizycznym, mogą również amatorsko uprawić sport.

Powikłania

Najpoważniejszym powikłaniem PZW C jest marskość oraz rak wątroby. Marskość rozwija się w ciągu 20-25 lat u 5-20% chorych, a czynnikami ryzyka są:

  • zakażenie w wieku powyżej 40. roku życia
  • nadwaga i otyłość
  • tłuszczenie wątroby
  • palenie papierosów
  • płeć męska
  • spożywanie alkoholu
  • zakażenie genotypem 3 wirusa HCV
  • cukrzyca
  • towarzyszące zakażenia HBV lub HIV
  • zakażenie związane z transfuzją krwi, czyli duża ilość zakażającego wirusa

Rak wątroby rozwija się u 3-5% chorych bez marskości w ciągu 20 lat, a u chorych z marskością ryzyko jest wyższe.
Inne powikłania PZW C to choroby autoimmunologiczne – kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie tarczycy, układowe zapalenie naczyń, niedokrwistość, liszaj płaski, porfiria skórna, zapalenie ślinianek. Przewlekłe zakażenie HCV sprzyja także powstawaniu chłoniaków, czyli nowotworów tkanki chłonnej).

Zapobieganie

Podstawą profilaktyki zakażenia HCV jest rygorystyczne przestrzeganie zasad zapobiegania zakażeniom w placówkach systemu ochrony zdrowia oraz w innych miejscach, gdzie może dochodzić do naruszenia ciągłości skóry (np. salony tatuażu czy gabinety kosmetyczne). Zasady te to m.in. stosowanie jednorazowego sprzętu lub odpowiednie sterylizowanie sprzętu wielokrotnego użytku i prawidłowe zabezpieczanie materiałów skażonych krwią lub płynami ustrojowymi.

Nie ma szczepionki przeciw wirusowi HCV.

Zalecane postępowanie

Jeżeli zachorowałeś na PZW C

  • Naucz swoich bliskich ostrożności w kontakcie z przedmiotami Twojego osobistego użytku, które mogą być skażone krwią, np. szczoteczką do zębów czy maszynką do golenia. Sam również zadbaj o to, żeby nie mieli oni kontaktu z takimi przedmiotami – dzięki temu zmniejszysz ryzyko zakażenia swoich najbliższych.
  • Przestrzegaj zaleceń lekarza, szczególnie w odniesieniu do diety – zmniejszysz ryzyko wystąpienia powikłań.
  • Zaszczep się przeciwko WZW A i WZW B.
  • Podczas kontaktów seksualnych używaj prezerwatyw – dzięki temu zmniejszysz ryzyko zakażenia partnera.
  • Unikaj picia alkoholu.
  • W trakcie choroby unikaj przyjmowania leków bez recepty, ziół, suplementów diety oraz leków wywołujących cholestazę (np. paracetamol, kwas acetylosalicylowy, amoksycylina z kwasem klawulanowym, metyldopa, diklofenak) bez zalecenia lekarskiego.

Jeżeli chcesz uniknąć zakażenia

  • Zabiegi kosmetyczne czy tatuaże wykonuj tylko w sprawdzonych miejscach, które dbają o odpowiednią sterylizację sprzętu.
  • Jeżeli używasz igieł i strzykawek, np. do podawania leków, to dbaj o to, żeby był to sprzęt jednorazowego użytku i nigdy nie używaj go ponownie.
  • Jeżeli pracujesz w placówce ochrony zdrowia lub miejscu, gdzie dochodzi do przerwania ciągłości skóry, to zachowuj ostrożność i bezwzględnie przestrzegaj procedur ochrony przed zakażeniami:
    • Zakładaj rękawiczki do każdej czynności, podczas której może dojść do kontaktu z krwią, wydzielinami pacjenta lub innym materiałem zakaźnym.
    • Zmieniaj rękawiczki za każdym razem, gdy pracujesz z kolejnym pacjentem – nie tylko w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia siebie, ale także zmniejszenia ryzyka zakażenia innych pacjentów.
    • Po użyciu igły nie nakładaj na nią ponownie osłonki!
    • Zużyte ostre narzędzia wyrzucaj do odpowiednich pojemników natychmiast po użyciu.
    • Po kontakcie z krwią lub innym materiałem zakaźnym rękawiczki traktuj jako skażone i natychmiast wyrzuć do odpowiedniego pojemnika. Unikaj dotykania nimi innych przedmiotów – klamek, długopisów itp.
  • Jeżeli nie masz stałego partnera/partnerki lub nie jesteś pewien czy Twój partner/partnerka nie jest zakażony to podczas stosunków seksualnych zawsze używaj prezerwatyw.
Konsultacja merytorycznarozwińzwiń

Dr hab. Bożena Walewska-Zielecka, hepatolog