Ostre WZW A

Informacje ogólne

Jest to zakaźna choroba wątroby wywołana przez wirus zapalenia wątroby typu A (HAV). Na świecie notuje się ok. 1,4 miliona przypadków ostrego WZW A rocznie. W Europie przeciwciała świadczące o przebytym zakażeniu HAV występują u 7% dzieci do 15. roku życia i u 70% osób dorosłych. W Polsce rozpoznaje się kilkadziesiąt zakażeń rocznie, a większość z nich występuje u osób, które podróżowały na tereny częstego występowania tej choroby.

Przyczyny

Przyczyną wirusowego zapalenia wątroby typu A jest zakażenie wirusem HAV. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową (przez zanieczyszczoną wodę i produkty spożywcze oraz brudne ręce), ale możliwe jest również zakażenie podczas stosunku płciowego (zwłaszcza homoseksualnego) oraz drogą krwi, np. poprzez używanie tych samych igieł i strzykawek przez narkomanów.

Wirus jest wydalany z kałem przez 1-2 tygodnie przed wystąpieniem objawów oraz około 1 tygodnia po nich. Do zniszczenia wirusa dochodzi w chlorowanej wodzie oraz po 20 minutach w temperaturze 100ᵒC.

Czynniki ryzyka zakażenia wirusem HAV:

  • bliski kontakt z chorym, a zwłaszcza wspólne mieszkanie
  • częsty kontakt z dziećmi chodzącymi do żłobka lub przedszkola
  • podróż na obszary częstego występowania WZW A: Afryka, Azja, kraje basenu Morza Śródziemnego, kraje Bliskiego Wschodu, Ameryka Środkowa i Południowa
  • spożywanie surowych owoców morza, zwłaszcza skorupiaków i ostryg
  • homoseksualne stosunki płciowe między mężczyznami
  • praca przy usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości oraz konserwacji służących do tego urządzeń

Objawy

WZW A najczęściej przebiega bezobjawowo lub z objawami niestrawności (nudności, wymioty, ból brzucha) i grypopodobnymi (męczliwość, bóle mięśni i stawów). Zazwyczaj obecne też jest nieznaczne powiększenie wątroby. U dorosłych i osób starszych przebieg choroby często jest ciężki i może wymagać hospitalizacji.

Ze względu na dominujące objawy chorobę można podzielić na pięć rodzajów:

  • postać bezobjawową (występuje najczęściej)
  • postać z żółtaczką trwającą do 8 tygodni
  • postać cholestatyczną z żółtaczką trwającą do 10 tygodni
  • postać nawracającą, kiedy to po przerwie trwającej ok. 4-5 tygodni dochodzi do drugiego rzutu choroby
  • ostra niewydolność wątroby (występuje bardzo rzadko)

W postaci z żółtaczką pojawia się zażółcenie skóry i oczu oraz ściemnienie moczu i rozjaśnienie stolca, a w postaci cholestatycznej – dodatkowo świąd skóry.

Rozpoznanie

Do postawienia diagnozy konieczne jest oznaczenie przeciwciał IgM w surowicy, których obecność świadczy o świeżym zakażeniu. Przeciwciała IgM utrzymują się do 4-6 miesięcy po zakażeniu. Z czasem są zastępowane przez przeciwciała IgG, które pozostają w organizmie do końca życia i są dowodem na przebyte zakażenie oraz nabycie odporności. W badaniach laboratoryjnych wykonanych podczas zapalenia wątroby stwierdza się zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, przede wszystkim aminotransferazy alaninowej, w skrócie ALT i ALAT.

Leczenie

Nie ma leczenia przyczynowego, a jedynie objawowe, które stosuje się w przypadkach o ciężkim przebiegu, zazwyczaj wymagających również pobytu w szpitalu. Podstawowym celem leczenia jest utrzymanie odpowiedniego stanu odżywienia i nawodnienia chorego. W ciągu tygodnia od wystąpienia objawów chory nie powinien przygotowywać posiłków dla innych oraz powinien powstrzymać się od aktywności seksualnej – dzięki temu zminimalizuje ryzyko zakażenia innych ludzi.

Podczas choroby oraz w trakcie rekonwalescencji chory powinien dużo odpoczywać i ograniczyć aktywność fizyczną. Dieta powinna być lekkostrawna i odpowiednia do zapotrzebowania energetycznego. Ważnym elementem jest bezwzględne unikanie spożywania alkoholu w czasie leczenia i znaczne jego ograniczenie do pół roku po zakończeniu leczenia. W trakcie choroby i rekonwalescencji chory powinien unikać przyjmowania leków bez recepty, ziół, suplementów diety oraz leków wywołujących cholestazę (np. paracetamol, kwas acetylosalicylowy, amoksycylina z kwasem klawulanowym, metyldopa, diklofenak) bez zalecenia lekarskiego.

Podczas ostrej fazy zakażenia chory powinien być co tydzień poddawany dokładnemu badaniu lekarskiemu i ocenie układu krzepnięcia, a co miesiąc oznaczeniu aktywności enzymów wątrobowych, przede wszystkim aminotransferazy alaninowej. Badania te powinny być wykonywane do momentu uzyskania wyników zgodnych z normą.

Rokowanie i powikłania

Rokowanie

Czas trwania choroby rzadko przekracza 3 miesiące, w tym czasie u niektórych pacjentów może dochodzić do nawrotów objawów. W przypadku niepowikłanego WZW A pełny powrót do normalnej aktywności życiowej następuje do 6 miesięcy od wystąpienia objawów.
U osób niedożywionych, chorujących na przewlekłe choroby wątroby lub w wieku powyżej 50 roku życia choroba może mieć cięższy przebieg i wiązać się z koniecznością hospitalizacji. Z kolei chorzy powyżej 40 roku życia są obarczeni 20-krotnie większym ryzykiem zgonu z powodu pojawienia się ostrej niewydolności wątroby niż osoby młodsze.
Zakażenie wirusem HAV nie wpływa na przebieg ciąży i nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Ważne jest, aby chory rodzic dbał o odpowiednią higienę rąk i nierozprzestrzenianie wirusa w otoczeniu.
Zakażenie HAV nie wywołuje przewlekłego zapalenia wątroby i pozostawia trwałą odporność (o której świadczy obecność specyficznych przeciwciał klasy IgG). Nie ma nosicielstwa HAV, ponieważ wirus jest całkowicie eliminowany z organizmu.

Powikłania

Bardzo rzadko (w ok. 0,2% przypadków) dochodzi do ostrej niewydolności wątroby. Szczególnie zagrożone tym powikłaniem są chorzy powyżej 50. roku życia, cierpiący na przewlekłe choroby wątroby oraz osoby niedożywione lub z niedoborem odporności. Inne, również bardzo rzadko występujące, powikłania WZW A to uszkodzenie nerek oraz autoimmunologiczne zapalenie wątroby.

Zapobieganie

Podstawową metodą zapobiegania zakażeniom HAV jest utrzymywanie wysokiego standardu higieny oraz szczepienie. Szczepionka szczególnie zalecana jest osobom, które wybierają się w podróż do miejsc częstego występowania WZW A (Afryka, Azja,  kraje Bliskiego Wschodu, Ameryka Środkowa i Południowa kraje basenu Morza Śródziemnego, kraje wschodniej Europy, Rosja). Szczepienie polega na podaniu dwóch dawek w odstępie 6-12 miesięcy, przy czym ochronne miano przeciwciał pojawia się już w 2-4 tygodnie po zaaplikowaniu pierwszej dawki. Po podaniu drugiej dawki skuteczność szczepienia wynosi prawie 100%, a ochrona trwa do końca życia (przynajmniej 25 lat).

Zalecane postępowanie

  • Jeżeli zachorowałeś na WZW A:
    • Przestrzegaj zaleceń lekarza, szczególnie w odniesieniu do diety – ułatwi to Twojej wątrobie walkę z wirusem i regenerację po chorobie oraz zmniejszy ryzyko wystąpienia powikłań.
    • W ciągu tygodnia od wystąpienia objawów nie przygotowuj posiłków dla innych oraz powstrzymaj się od aktywności seksualnej – dzięki temu zmniejszysz ryzyko zakażenia swoich najbliższych.
    • W czasie choroby bezwzględnie unikaj spożywania alkoholu, a do pół roku po jej zakończeniu znacznie go ogranicz – tym samym wspomożesz proces regeneracji Twojej wątroby.
    • W trakcie choroby i rekonwalescencji unikaj przyjmowania leków bez recepty, ziół, suplementów diety oraz leków wywołujących cholestazę (np. paracetamol, kwas acetylosalicylowy, amoksycylina z kwasem klawulanowym, metyldopa, diklofenak) bez zalecenia lekarskiego.
  • Jeżeli chcesz uniknąć zakażenia:
    • Przed wyjazdem do miejsc częstego występowania WZW A  zaszczep się – jest to najbardziej skuteczna forma zapobiegania chorobie.
    • W przypadku zachorowania na WZW A u osoby z Twojego otoczenia jak najszybciej zaszczep się przeciwko WZW A. Ze względu na długi czas wylęgania się choroby, wykonanie szczepienia nawet po kontakcie z wirusem chroni przed zachorowaniem i zapobiega rozprzestrzenianiu się epidemii.
Konsultacja merytorycznarozwińzwiń

Dr hab. Bożena Walewska-Zielecka, hepatolog