Szczepienia przeciwko grypie 2017/2018

Grypa (ang. influenza, flu) to ostra, wirusowa choroba zakaźna, atakująca głównie układ oddechowy. Zachorowanie na nią wywołują trzy różne typy wirusa grypy – A, B i C. Grypie można skutecznie zapobiegać poprzez szczepienia. Szczepionki przeciwko grypie zmniejszają ryzyko zachorowania i zapobiegają rozwojowi groźnych powikłań. Szczepienie powinno odbywać się każdego roku, jeszcze przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego, który w Polsce trwa od wczesnej jesieni do wiosny.
  1. Grypa i zachorowania na grypę
  2. Szczepienia przeciwko grypie
  3. Jak działa szczepionka przeciwko grypie?
  4. Jak często się szczepić przeciwko grypie?
  5. Szczepionka czterowalentna czy trójwalentna?
  6. Wirusy grypy typu B a szczepionka czterowalentna

Wirusy grypy przenoszą się drogą kropelkową, czyli np. poprzez kichanie, kasłanie. Zakażenie wirusem grypy możliwe jest również poprzez kontakt ze skażonymi powierzchniami, przedmiotami oraz poprzez brudne ręce, na których znajdują się wirusy.

Dowiedz się więcej o objawach, leczeniu i rokowaniach w grypie.

Grypa i zachorowania na grypę

Na półkuli północnej, również w Polsce, największy wzrost zachorowań na grypę przypada na okres od października do kwietnia kolejnego roku. Po przeanalizowaniu ostatnich sezonów infekcji w naszym kraju okazuje się, że liczba zachorowań i podejrzeń, hospitalizacji oraz zgonów z powodu grypy stale wzrasta. W 2016 roku liczba przypadków grypy, bądź podejrzenia zachorowania na grypę, wynosiła 4 316 823, w roku poprzednim zachorowań było mniej – 3 843 438. 


Bardzo istotną informacją jest to, że grypa należy do grupy chorób, przeciwko którym istnieje bezpieczna i skuteczna szczepionka. Niestety Polacy niechętnie się szczepią, a z roku na rok przybywa zachorowań.

Szczepionka chroni przed grypą

Niechęć do szczepień przeciwko grypie jest nieuzasadniona, szczepionka jest bezpieczna, zanim zostanie wprowadzona do obrotu przechodzi badania skuteczności i bezpieczeństwa. Dodatkowo każda nowa partia szczepionek na bieżąco jest kontrolowana przed dopuszczeniem do sprzedaży.Korzyści ze szczepienia znacząco górują nad niedogodnościami związanymi z podaniem zastrzyku, szczepienie zapewnia ochronę przed zachorowaniem i powikłaniami, rozważ, w porozumieniu ze swoim lekarzem, coroczne szczepienie przeciwko grypie.

Dostępne dane mówią, że w ostatnim sezonie grypowym 2016/2017 tylko 3,4% naszych rodaków poddało się szczepieniu. Wszyscy powinniśmy mieć na uwadze, że grypa jest poważną chorobą, która obarczona jest dużym ryzykiem powikłań i nie powinna być lekceważona, a szczepienie zaniedbywane.

Wirusy grypy - czym się różnią 

Wirus wywołujący grypę to wirus z rodziny Orthomyxoviridae, który występuje w trzech postaciach – typ A, typ B i typ C. Z badań wynika, że najwięcej zachorowań jest skutkiem zakażenia się wirusami typu A i B. Zakażenie spowodowane typem C ma łagodny przebieg i bardzo rzadko powoduje epidemie.

Typ A wirusa charakteryzuje się stale występującymi mutacjami, które skutkują koniecznością corocznej zmiany składu szczepionek przeciwko grypie. Z kolei typ B wirusa jest bardziej stabilny i nie cechuje się tak znaczną zmiennością. W przypadku wirusa grypy typu B istotne dla nas będzie to, że w jego obrębie występują dwa podtypy – Victoria i Yamagata. Co ważne, oba te podtypy często były odpowiedzialne za dużą część zachorowań podczas kilku ostatnich sezonów epidemicznych grypy.

Szczepienia przeciwko grypie

Grypie od wielu lat można zapobiegać poprzez szczepienia. W przypadku grypy najważniejszą rolą szczepionek jest nie tylko przeciwdziałanie zachorowaniu, ale także złagodzenie przebiegu grypy oraz zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań i zgonu.

Jak działa szczepionka przeciwko grypie?

Ogólna zasada działania szczepionek jest taka, że zawarte w ich składzie antygeny (wirusów lub bakterii) mobilizują układ odpornościowy do działania tak, aby w sytuacji prawdziwego zakażenia, był on zdolny do szybkiego i skutecznego zwalczania drobnoustrojów. Zetknięcie się organizmu człowieka z zabitymi wirusami grypy obecnymi w szczepionce powoduje wytworzenie się przeciwciał. Już w ciągu tygodnia po szczepieniu wytwarzane są przeciwciała, ich poziom stale rośnie tak, by po 2 tygodniach osiągnąć maksymalne stężenie, które utrzymuje się na stałym poziomie przez około 24 tygodnie.


Jak często się szczepić przeciwko grypie?

Szczepienie przeciwko grypie powinno odbywać się co roku, jeszcze przed rozpoczęciem sezonu grypowego, który w Polsce przypada na okres od wczesnej jesieni do wiosny.

Konieczność corocznego szczepienia wynika ze zmienności antygenowej szczepów wirusów grypy. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) na bieżąco bada krążące w środowisku szczepy wirusa grypy. Jeżeli w środowisku pojawia się nowy, to WHO wydaje uaktualnione zalecenia dotyczące składu szczepionki. Zatem preparat uodparniający przeciwko grypie jest stale ulepszany i monitorowany, dzięki temu regularne szczepienie zwiększa i poszerza ochronę przed wirusami.

Szczepionka czterowalentna czy trójwalentna?

Dotychczas dostępna w Polsce szczepionka przeciwko grypie była szczepionką trójwalentną (TIV, trivalent influenza vaccine), zawierającą 2 szczepy wirusa grypy A i jeden B. Od 2017 roku do obrotu na terenie naszego kraju dopuszczono również preparat czterowalentny (QIV, quadrivalent influenza vaccine) zawierający dodatkowo drugi szczep wirusa grypy B.

W innych państwach Europy preparat QIV jest dostępny od 2013 roku. Oba preparaty są zarejestrowane do podawania domięśniowo lub podskórnie, oba są inaktywowane, czyli zawierają fragmenty nieczynnych wirusów,

Szczepionka czterowalentna ze względu na szeroki zakres ochrony jest rekomendowana przez wszystkie najważniejsze instytucje związane z ochroną zdrowia i zdrowiem publicznym. Coraz więcej państw opracowuje swoje lokalne rekomendacje, w tym również Polska. Za zalecenia w temacie profilaktyki grypy, w Polsce odpowiedzialny jest zespół ekspertów z Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Grypy.

Efektem ich pracy jest wydanie dwóch następujących rekomendacji:

„Ze względu na szerszą ochronę oraz porównywalne bezpieczeństwo zaleca się stosowanie czterowalentnej szczepionki przeciw grypie zamiast szczepionki trójwalentnej, w sytuacji, gdy obie szczepionki są dostępne.”

„Szczepienie z użyciem szczepionki czterowalentnej przeciw grypie zaleca się u wszystkich osób (po ukończeniu 6 miesiąca życia), które chcą uniknąć zachorowania i nie mają przeciwwskazań do szczepienia.”

Skład szczepionki

Kluczową różnicą pomiędzy preparatem trójwalentnym a czterowalentnym jest skład szczepionki. W szczepionce trójwalentnej znajdują się dwa szczepy wirusa grypy typu A (H1N1, H3N2) i jeden szczep wirusa grypy typu B (Victoria).

W preparacie czterowalentnym skład jest poszerzony. Zgodnie z zaleceniami World Health Organization (Światowa Organizacja Zdrowia, WHO) w formule preparatu uwaględniono dodatkowy szczep wirusa grypy typu B – szczep Yamagata. W Polsce szczepionka czterowalentna jest dostępna pod nazwą VaxigripTetra i jest zalecana dla dzieci, które ukończyły 3 rok życia oraz dla dorosłych  (wyjątkiem kobiet w ciąży), u których nie ma przeciwwskazań medycznych do wykonania szczepienia.  

Według danych Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Grypy, ostatnie sezony grypowe (2014/2015 oraz 2015/2016) cechowały się coraz większym udziałem wirusa typu B w wywoływaniu zakażeń. 


Wirusy grypy typu B a szczepionka czterowalentna

Z danych zgromadzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny wynika, że w sezonie 2015/2016 wirusy grypy typu B były odpowiedzialne za około połowę wszystkich zachorowań. Ponadto wirusy obu typów A i B występują równocześnie w Polsce od 2001 roku. Zatem słuszne było wprowadzenie do obrotu na terenie Polski nowej czterowalentnej szczepionki przeciwko grypie.

W jej wzbogaconym składzie znajduje się teraz drugi szczep wirusa B, tj. podtyp Yamagata. Dzięki temu, czterowalentna szczepionka przeciwko grypie może lepiej przeciwdziałać infekcjom wywołanym przez wirusy grypy.

Pozostałe zalety szczepionki czterowalentnej

Co więcej, preparat czterowalentny (QIV) jest zdecydowanie bardziej dopasowany do panującej obecnie sytuacji epidemiologicznej grypy niż szczepionka trójwalentna - TIV. Nowa szczepionka eliminuje problem związany z jednoczesnym krążeniem obu szczepów wirusa typu B. Preparat trójwalentny chronił tylko na szczep Victoria, co podczas ostatnich sezonów grypowych było związane z niedopasowaniem składu szczepionki do sytuacji epidemiologicznej.

Badania pokazały, że obie linie genetyczne (Victoria i Yamagata) krążą w środowisku i wywołują zachorowania. Zatem podanie szczepionki trójwalentnej nie chroniło w pełni przed zakażeniem szczepem Yamagata. Co prawda występuje zjawisko odporności krzyżowej, jednak odporność ta jest niewystarczająca w kontekście ochrony przed zachorowaniem na grypę wywołaną danym typem wirusa.  

Szczepionka czterowalentna jest równie bezpieczna dla pacjenta, co preparat trójwalentny. Ponieważ QIV zawiera jeden szczep wirusa grypy więcej niż TIV nowa szczepionka zapewnia szerszą ochronę przy jednocześnie wysokim takim samym poziomie bezpieczeństwa dla pacjenta.

Autor: Anna Marchewka
Konsultacja merytoryczna: lek. med. Agnieszka Motyl, epidemiolog, lekarz medycyny podróży

Źródła: