Szczepienia dzieci. Bezpieczeństwo i kalendarz szczepień

Do tej pory nie wymyślono lepszej i bezpieczniejszej metody na uodpornienie na tak wiele chorób, niż szczepienia. W Polsce obowiązkowym szczepieniom podlegają dzieci w wieku od 0. do 19. roku życia. Niewywiązanie się z tego obowiązku może skutkować wyciągnięciem wobec rodziców odpowiedzialności prawnej.
  1. Jak działa szczepionka?
  2. Obowiązek szczepienia a prawo
  3. Kalendarz szczepień dzieci
  4. Schemat szczepienia w Medicover
  5. Przeciwwskazania do szczepienia
  6. Czy szczepienie jest bezpieczne?
  7. Czy mamy wpływ na bezpieczeństwo szczepień?

Jak działa szczepionka?

Szczepionka jest preparatem biologicznym, którego celem jest pobudzenie organizmu do zwalczania chorobotwórczych drobnoustrojów i w konsekwencji uzyskania odporności na konkretne choroby. Pierwszy rok życia dziecka w kontekście szczepień jest czasem szczególnie intensywnym. Dzieciom do ukończenia drugiego  roku życia podaje się najwięcej szczepionek. Jest to uwarunkowane wyjątkową zdolnością układu immunologicznego małego dziecka do „uczenia się” odpowiedzi na antygeny bakteryjne i wirusowe i wytwarzania przeciwciał ochronnych. Dodatkowa  korzyść  z wczesnego szczepienia jest „zdrowy start” w życie poprzez ograniczenie ryzyka zachorowania na choroby, które mogą być szczególnie niebezpieczne dla niemowląt i małych dzieci.

W czasie ciąży matka przekazuje dziecku poprzez łożysko część posiadanych przeciwciał. Od chwili narodzin stężenie przeciwciał, które noworodek „otrzymał” od matki, stopniowo się zmniejsza na rzecz przeciwciał własnych. Niestety proces zanikania przeciwciał matczynych przebiega szybciej niż wytwarzanie własnych, co prowadzi do rozwinięcia przejściowego niedoboru odporności w 3-6 miesiącu życia dziecka tzw. „luki odpornościowej”. Stąd tak ważne jest podanie szczepionek w odpowiednim momencie życia dziecka.  Dzieciom szczepionki podawane są najczęściej domięśniowo w przednioboczną powierzchnię uda lub w mięsień naramienny. Niektóre szczepionki wymagają innej drogi podania - przykładowo szczepienie przeciwko gruźlicy BCG podawane jest śródskórnie, a przeciwko odrze, śwince i różyczce – podskórnie.

Obowiązek szczepienia a prawo

Zgodnie z informacjami Ministerstwa Zdrowia w Polsce mamy obowiązek szczepienia dzieci przeciwko  chorobom zakaźnym: gruźlicy, błonicy, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, tężcowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZWB), pnenumokokom oraz Haemophilus influenzae typu B (HIB). Jeżeli lekarz na podstawie szczegółowego wywiadu i zapoznania się z dokumentacja medyczną dziecka stwierdzi, że pacjent jest w grupie szczególnie podwyższonego ryzyka zachorowania na którąkolwiek z chorób zakaźnych np. na ospę wietrzną, to w ramach zaplanowanego trybu szczepień, szczepienie zalecane należy wykonać w trybie zaordynowanym przez lekarza.

Obowiązek szczepienia dzieci i młodzieży do 19. roku życia ma na celu zminimalizowanie ryzyka zachorowania na choroby zakaźne w przyszłości. Dzięki zaszczepieniu dużej liczby osób w populacji możliwe jest nawet całkowite zwalczenie danej choroby na świcie. Zaszczepienie znaczącej części populacji jest gwarantem zahamowania krążenia drobnoustrojów wśród społeczeństwa, co chroni przed chorobą nie tylko osoby zaszczepione, ale też te, które z uzasadnionych względów, głównie przeciwwskazań medycznych, nie poddały się szczepieniom.

Kalendarz szczepień dzieci

Co roku decyzją Głównego Inspektora Sanitarnego ustalany jest program szczepień ochronnych na dany rok. W 2017 roku najważniejszą zmianą w kalendarzu szczepień dla dzieci i młodzieży niewątpliwie jest wprowadzenie obowiązkowych (czyli bezpłatnych) szczepień przeciw pneumokokom, a wcześniej zamiana doustnej szczepionki przeciw poliomyelitis na domięśniową oraz wprowadzenie preparatu z bezkomórkowym krztuścem w 6. roku życia zamiast pełnokomórkowej szczepionki DTP.

Schemat szczepienia w Medicover

W placówkach Medicover dzieci i młodzież objęte są kalendarzem szczepień uwzględniającym podanie szczepionek w schemacie 6w1.

W ciągu 24 godzin od urodzenia (jeszcze w trakcie pobytu w szpitalu) dziecko powinno zostać zaszczepione przeciw gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B).

W 2. miesiącu życia dziecku podaje się po raz pierwszy szczepionkę 6w1, która uodparnia na zachorowanie przeciwko WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Hib oraz polio. 2-miesięczne dziecko zostaje również zaszczepione szczepionką przeciwko pneumokokom.

W 3. lub 4. miesiącu życia dziecka ponawia się szczepienie szczepionką 6w1 (WZW B, błonica, tężec, krztusiec, Hib, polio).

W 5.-6. miesiącu życia podaje się trzecią dawkę szczepionki szczepionką 6w1 (WZW B, błonica, tężec, krztusiec, Hib, polio), oraz drugą dawkę szczepionki przeciwko pneumokokom. Szczepienia podane w tym czasie są ostatnimi podawanymi w 1 roku życia dziecka.

Po skończeniu pierwszego roku życia, w 13.-14. miesiącu dziecko szczepi się pierwszą dawką szczepionki przeciwko odrze, śwince i różyczce oraz trzecią dawką szczepionki przeciwko pneumokokom.

Między 16. a 18. miesiącem życia podaje się po raz ostatni dawkę szczepionki 6w1 (WZW B, błonica, tężec, krztusiec, Hib, polio).

W dalszych latach życia dziecka szczepienia są znacznie mniej intensywne.

W 6. roku życia wykonuje się szczepienie dawką przypominającą  przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi.

W 10. roku życia podaje się drugą dawkę szczepionki chroniącej przed zachorowaniem na odrę, świnkę i różyczkę.

Cztery lata później, w 14. roku życia dziecko powinno przyjąć drugą dawkę przypominającą szczepionki błonica, tężec i krztusiec.

Szczepienie w 19. roku życia jest ostatnim ujętym w kalendarzu szczepień dzieci i młodzieży. W tym czasie podaje się dawkę przypominającą szczepionki chroniącej przed tężcem i błonicą. Pomimo tego, że szczepienie w 19. roku życia jest ostatnim ujętym w kalendarzach to nie powinno być ostatnim szczepieniem w życiu. W dalszych latach życia należy dbać o przyjmowanie dawek przypominających oraz szczepienia dodatkowe (zalecane lub związane z narażeniami zawodowymi, społecznymi czy podróżami zagranicznymi).   

Przeciwwskazania do szczepienia

O tym, czy dziecko może być zaszczepione, danego dnia decyduje lekarz podczas wizyty kwalifikacyjnej do szczepienia. Przeciwskazaniami do zaszczepienia dziecka w danym dniu są  nasilone objawy infekcji organizmu, niedobory immunologiczne, przyjmowanie sterydów w dużej dawce oraz wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego po podaniu szczepionki w przeszłości. O każdym przypadku odstąpienia od szczepienia bądź odroczenia jego terminu decyduje lekarz po zebraniu dokładnego wywiadu, zbadaniu dziecka i zapoznaniu się z dokumentacją medyczną. Zalety płynące z ochrony dziecka przed chorobami zakaźnymi zawsze znacząco przewyższają niedogodności wizyty i wykonania zastrzyku, o czym należy pamiętać, rozważając szczepienia u dziecka.   

Czy szczepienie jest bezpieczne?

Rodzice, którzy nie chcą szczepić swoich dzieci, uważają, że dziecko powinno naturalnie uzyskać odporność na choroby zakaźne. Niestety, nie chcą przyjąć do wiadomości, że każde zachorowanie na chorobę zakaźną np. na ospę wietrzną, niesie za sobą ryzyko wystąpienia powikłań i ciężkiego przebiegu choroby. Świadome narażanie dziecka na choroby, których możemy uniknąć, jest pozbawione racjonalnych argumentów. Rodzice uważają, że alternatywą dla szczepień jest homeopatia (którą przechodzi kobieta podczas ciąży i karmienia), długie karmienie piersią, aktywność fizyczna, właściwa dieta, higiena czy hartowanie klimatyczne. W badaniach naukowych, prowadzonych zgodnie ze standardem dobrej praktyki, nigdy nie udowodniono leczniczego ani profilaktycznego działania preparatów homeopatycznych. Pozostałe wymienione metody w całości składają się na zdrowy styl życia, który sprzyja ponoszeniu odporności organizmu, ale sam w sobie nie zapewnia ochrony przed zachorowaniem i ciężkimi powikłaniami. Dlatego należy podkreślić, że szczepienia są najskuteczniejszą i jednocześnie najbezpieczniejszą metodą zapobiegania chorobom zakaźnym.

- Szczepienia ochronne pozostają jedną z najbezpieczniejszych i najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobom  – uspokaja lekarz Agnieszka Motyl, specjalista medycyny rodzinnej. - Poważne odczyny poszczepienne zdarzają się bardzo rzadko. Większość istotnych zdarzeń wiązanych ze szczepieniem nie ma  związku z działaniem szczepionki, a zbieżność w czasie jest przypadkowa. Wiemy to dzięki monitorowaniu bezpieczeństwa szczepień czyli zgłaszaniu niepożądanych  odczynów poszczepiennych i analizowaniu każdego takiego zgłoszenia pod kątem związku przyczynowo-skutkowego.

Czy mamy wpływ na bezpieczeństwo szczepień?

- Możemy minimalizować ryzyko odczynów związanych ze szczepieniami  poprzez właściwą kwalifikację do szczepień, wykonywanie szczepień przez przeszkolony personel i zgodnie z procedurami, obserwację pacjenta po podaniu szczepionki oraz przechowywanie i transport szczepionek z zachowaniem  tzw. łańcucha chłodniczego. W Medicover spełniamy wszystkie te warunki będące podstawą bezpiecznego wykonywania szczepień u dzieci i dorosłych - wyjaśnia Agnieszka Motyl.

Negatywne reakcje organizmu na szczepienie zdarzają się niezwykle rzadko. Według danych Państwowego Zakładu Higieny (PZH) w 2015 roku niepożądane objawy poszczepienne pojawiły się u nieco ponad 2 tysięcy dzieci i w zdecydowanej większości miały przebieg krótkotrwały i niewielkie nasilenie. Były to gorączka, obrzęk w okolicy szczepienia, zaczerwienienie, ból w miejscu ukłucia. Jedynie w trzech przypadkach na 7 milionów dzieci zaszczepionych w 2015 roku doszło do wystąpienia ciężkich odczynów poszczepiennych. 

Autor: Aleksandra Woźniak, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover