Rozpoznanie raka trzustki

Wczesne wykrycie raka trzustki jest bardzo trudne i zdarza się wyjątkowo rzadko. Z powodu nieswoistości objawów i położenia organu w głębi jamy brzusznej, choroba jest rozpoznawana najczęściej w zaawansowanych stadiach, kiedy daje już wyraźne objawy.

Badania laboratoryjne mają małe znaczenie w diagnozowaniu raka trzustki. W jego wczesnych etapach wyniki pozostają w normie lub wykazują tak niewielkie odchylenia, że trudno je właściwie ocenić. W późniejszych stadiach obserwowane bywają:

Nie istnieje marker nowotworowy1 swoisty dla raka trzustki. Stężenia markerów procesu nowotworowego (głównie oznaczanym w raku trzustki jest CA-19-9, rzadziej CEA) są podwyższone u 75-85% chorych, jednak mogą świadczyć także o raku innych narządów oraz o procesach zapalnych.

W badaniach obrazowych stosuje się wiele metod, m.in.:

  • Badanie ultrasonograficzne (USG) jamy brzusznej z kontrastem lub bez – zazwyczaj jest wykonywane jako pierwsze, chociaż położenie trzustki utrudnia jego przeprowadzenie. Umożliwia uzyskanie ogólnego obrazu narządu, wykrycie istnienia guza, ocenę przewodów żółciowych i pęcherzyka żółciowego. Jego jakość może być jednak istotnie obniżona przez wiele czynników, takich jak znaczne otłuszczenie jamy brzusznej badanego czy nadmiar gazów w jelicie. Prawidłowy obraz trzustki w badaniu USG nie wyklucza nowotworu.
  • Tomografia komputerowa z kontrastem (CT, TK) – jest badaniem o większej czułości2 niż USG, pozwala wykryć 80-90% nowotworów. Umożliwia określenie stopnia zaawansowania choroby.
  • Endoskopowa ultrasonografia (EUS) – polega ona na wprowadzeniu przez jamę ustną endoskopu, w którym znajduje się głowica ultrasonograficzna. Umożliwia ocenę węzłów chłonnych oraz naciekania na naczynia krwionośne. Jest szczególnie przydatna przy wykrywaniu niewielkich guzów, o wielkości do 2 cm. Podczas badania możliwe jest wykonanie biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej.
  • Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW/ERCP) – jest procedurą inwazyjną, połączeniem endoskopii i technik rentgenowskich, o zastosowaniu diagnostyczno-leczniczym. Wykrywa 70-90% guzów i umożliwia pobranie materiału do badania pod mikroskopem. Obecnie wykonywana rzadko, głównie jako metoda lecznicza w celu usunięcia złogów czy zakładania protez przywracających drożność dróg żółciowych w leczeniu paliatywnym.

Rzadziej wykonywane są również:

  • rezonans magnetyczny (RM, MRI)
  • pozytronowa tomografia emisyjna (PET)
  • sonoelastografia (USE)
  • cholangiopankreatografia metodą rezonansu magnetycznego (MRCP)
  • angiografia pnia trzewnego i tętnicy krezkowej górnej
  • pankreatoskopia

Jeśli objawy i wyniki badań diagnostycznych nie dają pewności w rozpoznaniu, to zalecane jest wykonanie laparotomii, czasami z oceną mikroskopową dokonaną już w trakcie operacji.

Konsultacja merytorycznarozwińzwiń

dr n. med. Włodzimierz Zych, gastroenterolog 

Przypisyrozwińzwiń

1 Markery nowotworowe – Substancje, których obecność lub zwiększone stężenie w organizmie może świadczyć o rozwoju nowotworu. Wykorzystywane są przede wszystkim do monitorowania efektów leczenia nowotworów. Wyjątkiem jest antygen specyficzny dla prostaty (PSA), który służy do badań profilaktycznych i wczesnego wykrycia bezobjawowego jeszcze nowotworu prostaty.
2
Czułość badania – Zdolność badania do prawidłowego rozpoznania choroby u wszystkich tych, u których ona występuje. Określa zdolność badania do wykrywania osób chorych. 

Źródłarozwińzwiń
  • www.uicc.org
  • Talar-Wojnarowska R., Małecka-Panas E., Objawy, diagnostyka i leczenie raka trzustki, Przewodnik Lekarza, 1/2007, 87-93,
  • Kulig J., Nowak W., Sierżęga M., Powikłania po resekcji trzustki, Powikłania w chirurgii jamy brzusznej, 2011, 133-144
  • Łacko A., Polkowski W., Reguła J., Pałucki j., Rak trzustki i brodawki Vatera, Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych, 2013, 140-151
  • Wojtukiewicz M., Sierko E., Alkohol a nowotwory, Nowotwory, 2000, t. 50, zeszyt 1, 39-47
  • www.e-histopatologia.pl
  • Jesipowicz J., Piłat J,. Jesipowicz M., Matras P., Rudzki S., Delayed diagnosis, advanecement and results of treatment of pancreatic cancer, Współczesna onkologia, 2000, t. 4, 2 (76-79)
  • onkologia.org.pl
  • Sherman C. D. (red.), Onkologia Kliniczna, Podręcznik da studentów i lekarzy, 1992.