Rak trzonu macicy (rak endometrium) – przyczyny, objawy i leczenie

Macica jest żeńskim narządem rozrodczym zbudowanym jest z dna, trzonu, cieśni i szyjki. Wyściełana jest nabłonkiem nazywanym endometrium, w którym zagnieżdża się zarodek, jeśli w danym cyklu dojdzie do zapłodnienia komórki jajowej. Rak trzonu macicy, czyli rak endometrium, może rozwinąć się właśnie w śluzówce wyściełającej wnętrze trzonu macicy.
  1. Przyczyny raka trzonu macicy 
  2. Objawy raka trzonu macicy
  3. Rozpoznanie raka trzonu macicy
  4. Leczenie raka trzonu macicy
  5. Rokowanie i powikłania raka trzonu macicy
  6. Zapobieganie rakowi trzonu macicy

W obrębie macicy mogą rozwinąć się dwa rodzaje nowotworów, w zależności od miejsca ich pochodzenia:

  • rak trzonu macicy, który rozwija się najczęściej w błonie śluzowej wyściełającej wnętrze trzonu macicy
  • rak szyjki macicy

Rak trzonu macicy występuje najczęściej u kobiet między 55. a 70. rokiem życia. Liczba kobiet chorujących na ten nowotwór wzrasta, ale dzięki poprawie diagnostyki i leczenia udaje się wyleczyć więcej z nich i stopień umieralności z powodu raka trzonu macicy nie zwiększa się.

Do określenia stopnia zaawansowania choroby stosowana jest klasyfikacja FIGO, w której I stopień oznacza najmniej zaawansowaną chorobę, a IV - najbardziej zaawansowaną. Określenie stopnia zaawansowania choroby ma istotne znaczenie pod kątem leczenia i rokowania. Aby jak najdokładniej określić stopień zajęcia okolicznych narządów wewnętrznych i węzłów chłonnych oraz dalszych narządów oceny dokonuje się po operacji.

Wyróżnia się dwa typy raka trzonu macicy:

  • typ I, który występuje w wieku około menopauzalnym, rozwija się na podłożu rozrostu endometrium. Ma związek ze stymulacją hormonalną. Rokuje dobrze.
  • typ II, jest gruczołowym rakiem surowiczym. Nie ma związku ze stymulacją hormonalną i rokuje gorzej niż typ I.

Przyczyny raka trzonu macicy

Najczęstszą przyczyną raka trzonu macicy jest:

  • nadmierna stymulacja estrogenami (zarówno endogenna jaki egzogenna), przy równoczesnym niedoborze progestagenów
  • nadmierna masa ciała
  • rodzinne występowanie raka trzonu macicy, raka jelita grubego lub raka piersi
  • zaburzenia hormonalne spowodowane guzami jajnika
  • wiek pomenopauzalny
  • wczesna pierwsza miesiączka
  • późny wiek ostatniej miesiączki
  • brak potomstwa
  • występowanie cykli bezowulacyjnych
  • zespół policystycznych jajników
  • cukrzyca
  • nadciśnienie
  • występowanie zespołów wrodzonej predyspozycji (zespół Lyncha, zespół Cowdena)

Objawy raka trzonu macicy

Wśród charakterystycznych objawów raka trzonu macicy wyróżnić można:

  • krwawienia poza miesiączką - obfite i nieregularne
  • krwawienia po menopauzie
  • upławy podbarwione krwią
  • ból miednicy mniejszej i okolicy krzyżowej (pojawia się już w stadium zaawansowanym)

Mniej charakterystyczne objawy raka trzonu macicy, które mogą wskazywać również na wiele innych chorób, to:

  • spadek masy ciała
  • osłabienie

Objawami, które najczęściej skłaniają kobiety do wizyty lekarskiej są krwawienia i plamienia w okresie pomenopauzalnym. Dzięki temu, że wzbudzają one niepokój, kobiety zazwyczaj szybko zgłaszają się do lekarza i nowotwór jest wykrywany we wczesnym stadium, kiedy rokowania są najlepsze. 

Rozpoznanie raka trzonu macicy

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy niezwłocznie udać się do lekarza. Podstawowym elementem diagnostyki będzie:

  • badanie ginekologiczne
  • abrazja endometrium (biopsja) z wyłyżeczkowaniem kanału szyjki macicy
  • histeroskopia
  • ewentualnym uzupełnieniem może być badanie USG narządu rodnego oraz jamy brzusznej
  • badanie rentgenowskie klatki piersiowej
  • tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny jamy brzusznej i miednicy mniejszej
  • podstawowe badania krwi i moczu

Nieprawidłowości w śluzówce jamy macicy można stwierdzić już w badaniu USG przezpochwowym. Umożliwia ono wykrycie nawet zmian przedrakowych, czyli takich, na których podłożu istnieje duże prawdopodobieństwo powstania raka. To bardzo ważna metoda diagnostyczna, która może wielu kobietom zwrócić uwagę na to, że coś złego dzieje się w ich organizmie.

Abrazja endometrium polega na poddaniu badaniu histopatologicznemu wyskrobin z jamy macicy. Zabieg wykonuje się przez pochwę, w znieczuleniu ogólnym. Po zabiegu pacjentka, jeśli dobrze się czuje, po kilku godzinach wychodzi do domu.

Histeroskopia natomiast polega na wprowadzeniu do jamy macicy małej kamerki, która pozwala na obejrzenie endometrium w bardzo dużym powiększeniu. W czasie badania pobiera się wycinki celowane. Jest to metoda coraz chętniej stosowana.

Leczenie raka trzonu macicy

O sposobie leczenia raka trzonu macicy decyduje stopień jego zaawansowania. Obecnie w leczeniu tego typu nowotworu stosuje się przede wszystkim:

  • metodę chirurgiczną
  • radioterapię
  • brachyterapię
  • hormonoterapię progesteronem w dużej dawce
  • chemioterapię (w przypadku nawrotów)

Leczenie chirurgiczne polega na usunięciu macicy wraz z przydatkami. Ewentualnie, w uzasadnionych przypadkach, usuwa się również okoliczne węzły chłonne. Jeśli nowotwór jest bardzo zaawansowany, to operacja ma na celu maksymalne usunięcie tkanki nowotworowej z całej jamy brzusznej, tzw. maksymalną cytoredukcję.

Po leczeniu chirurgicznym stosowana jest radioterapia uzupełniająca, która ma na celu zniszczenie pojedynczych, niedostrzegalnych komórek raka. Takie postępowanie zwiększa szanse na powodzenie leczenia i zmniejsza ryzyko przerzutów nowotworowych w pochwie, ale nie wpływa znacząco na przeżycia 5-letnie.

U kobiet w podeszłym wieku, które cierpią na choroby krążenia, operacja może być przeciwwskazana. W takiej sytuacji leczeniem z wyboru jest samodzielna brachyterapia. Polega ona na naświetlaniu zmian chorobowych poprzez umieszczenie źródła promieniowania w guzie lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie (np. w pochwie). Niestety badania pokazują, że sama brachyterapia daje gorsze efekty niż leczenie chirurgiczne lub skojarzone (chirurgiczne + radioterapia).

Rokowanie i powikłania raka trzonu macicy

Wśród wszystkich nowotworów ginekologicznych rak trzonu macicy ma najlepsze rokowania. Przeżycia 5-letnie odnotowuje się:

  • w 90% przypadków kobiet, u których rak został rozpoznany w I stopniu zaawansowania
  • w 60% w II stopniu zaawansowania
  • w 40% w III stopniu zaawansowania
  • w 5-9% w IV stopniu zaawansowania

Zdecydowanie lepiej rokuje typowy rak gruczołowy trzonu macicy. Jest to najczęściej występujący typ tego nowotworu.

Najniebezpieczniejszym powikłaniem raka trzonu macicy są przerzuty, które zazwyczaj w pierwszej kolejności pojawiają się w płucach, wątrobie i kościach. Dlatego przy raku trzonu macicy często zlecane jest wykonanie RTG klatki piersiowej, w celu wykrycia przerzutów w płucach. Jeśli istnieje podejrzenie rozsianego raka, wtedy powinna być wykonana tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.

Zapobieganie rakowi trzonu macicy

Patrząc na czynniki ryzyka wystąpienia raka trzonu macicy widać, że profilaktyka powinna obejmować przede wszystkim zachowania prozdrowotne. Redukcja nadmiernej masy ciała oraz dbanie o odpowiednią ilość aktywności fizycznej skutecznie zmniejsza ryzyko wystąpienia cukrzycy czy nadciśnienia. Ponadto uznawane jest, że ruch na odpowiednim poziomie, który zapobiega otyłości, zmniejsza ryzyko wystąpienia raka endometrium aż o połowę.

Ponadto ryzyko zachorowania na raka trzonu macicy zmniejsza się u kobiet stosujących doustną antykoncepcję lub wkładkę wewnątrzmaciczną, ponieważ zachowują one równowagę hormonalną.

Nowotwory narządów płciowych oraz raka piersi stanowią ponad połowę rozpoznań raka u kobiet. Są to nowotwory najczęściej złośliwe, a rokowanie zależy od stopnia ich zaawansowania i wczesnego rozpoznania. Czasami wystarczy uważna samoobserwacja, aby kobieta zwróciła uwagę na pierwsze niepokojące objawy. Kobiety powinny również pamiętać o kontrolnych wizytach u ginekologa oraz regularnym wykonywaniu badań – USG, cytologii. Pomagają one wykryć raka na wczesnym etapie rozwoju, kiedy szansa na całkowite wyzdrowienie jest bardzo duża.

Konsultacja merytoryczna: dr n. med. Lidia Walczak, ginekolog

Źródła