Rozpoznanie raka szyjki macicy

Raka płaskonabłonkowego, który występuje najczęściej, można łatwo wykryć podczas cytologii. Jest to nieinwazyjne i bezbolesne badanie, które wykonuje lekarz ginekolog lub położna. Polega ono na pobraniu specjalną szczoteczką komórek z powierzchni szyjki macicy. Na 48 godzin przed jego wykonaniem kobieta powinna zrezygnować ze współżycia płciowego oraz wykonywania irygacji pochwy i stosowania leków lub maści dopochwowych. Wykonywana regularnie, nie rzadziej niż co 3 lata, jest najlepszą metodą wykrywania raka szyjki macicy we wczesnym stadium i pozwala szybko wdrożyć odpowiednie leczenie.

Niestety w przypadku raka gruczołowego klasyczna cytologia jest mało skuteczna. Dzieje się tak, ponieważ nowotwór ten często rozwija się w głębi kanału szyjki, skąd trudniej jest pobrać materiał potrzebny do badania. Inne przyczyny wielu wyników fałszywie ujemnych1 to nieprawidłowe pobieranie rozmazu, skutkujące brakiem miarodajnego materiału oraz trudności w interpretacji wyglądu tego typu komórek. Dużo lepszą metodą do diagnostyki tego raka jest cytologia płynna oparta na cienkich, jednowarstwowych rozmazach komórkowych. Jest to jednak metoda ponadstandardowa i nie jest powszechnie dostępna jako badanie przesiewowe.

Komórki pobrane podczas cytologii są badane w laboratorium i opisywane wg specjalnej skali. Kiedyś używano tzw. skali Papanicolau, która przyporządkowywała komórki do jednej z pięciu grup. Obecnie stosuje się bardziej szczegółowy system Bethesda. Daje on informację nie tylko o wyglądzie i budowie komórek, ale też o jakości pobranego materiału (czy nadaje się on do rzetelnej oceny) i ewentualnych zakażeniach. W poniższej tabeli opisane zostały poszczególne wyniki, zarówno w systemie Bethesda jak i skali Papanicolau.

Papanicolau

Bethesda

Inne

 

Obraz prawidłowy

I

NILM

 

 

Zmiany łagodne

II

Zmiany odczynowe

 

 

Nieprawidłowe komórki nabłonkowe

 

ASCUS/ASG

 

 

 

III

LSIL/HPV

Dysplazja małego stopnia

CIN I

 

 

HSIL

Dysplazja średniego stopnia

CIN II

 

IV

 

Dysplazja dużego stopnia = rak przedinwazyjny

CIN III

 

V

Rak inwazyjny

 

 

NILM – brak podejrzenia śródnabłonkowej neoplazji lub raka; zmiany odczynowe – zmiany spowodowane np. radioterapią, chemioterapią lub zapaleniem; ASCUS/ASG – atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu lub takie, przy których nie można wykluczyć HSIL; LSIL/HPV – zmiany śródbłonkowe małego stopnia w nabłonku płaskim; HSIL – zmiany śródbłonkowe dużego stopnia w nabłonku płaskim

Badanie cytologiczne można uzupełnić badaniem na obecność DNA wirusa HPV. Jest ono rekomendowane kobietom powyżej 30. roku życia, ponieważ młodsze kobiety mają większą szansę na samodzielne zwalczenie infekcji. Test ten nie powinien stanowić jedynej metody profilaktyki, należy łączyć go z klasyczną cytologią. Dzięki połączeniu tych badań u kobiet w wieku 30-65 lat można wydłużyć okres pomiędzy kolejnymi badaniami do 5 lat.

Gdy wynik cytologii jest niejasny lub nieprawidłowy to wykonuje się kolposkopię. Jest to badanie, które pozwala na obejrzenie powierzchni części pochwowej szyjki macicy w powiększeniu od 6 do 40 razy oraz pobranie materiału do badania histopatologicznego z miejsca najbardziej „podejrzanego”. Dodatkowo można je rozszerzyć o próbę z kwasem octowym, płynem Lugola lub błękitem toluidynowym, co pozwala rozróżnić komórki nabłonka płaskiego od gruczołowego i sprecyzować rozpoznanie.

Ostateczną diagnozę stawia się na podstawie badania histopatologicznego wycinka z szyjki macicy pobranego podczas kolposkopii. Jego wynik dodatkowo dostarcza informację o zaawansowaniu zmian nowotworowych. Stopień zaawansowania określa się według skali FIGO, czyli Międzynarodowej Federacji Ginekologii i Położnictwa.

Stopień

Charakterystyka

0

Rak śródnabłonkowy, czyli przedinwazyjny

I

Rak inwazyjny, ale ograniczony do szyjki macicy

II

Obecność nacieków poza szyjką macicy

III

Rozprzestrzenienie raka na ściany miednicy, 1/3 pochwy lub blokada funkcji nerki

IV

Rak nacieka na pęcherz lub odbytnicę, pojawiają się przerzuty do narządów odległych – wątroby, kości, płuc i jelit

Na podstawie „Ginekologia. Podręcznik dla położnych, pielęgniarek i fizjoterapeutów.” pod red. Tomasza Opali.


1 Wynik fałszywie ujemny – sytuacja, w której wynik testu diagnostycznego jest ujemny, pomimo choroby pacjenta.

Konsultacja merytoryczna: dr n. med. Lidia Walczak, ginekolog

Źródła:

  • Krajowy Rejestr Nowotworów (http://onkologia.org.pl/).
  • „Rak szyjki macicy” Paweł Blecharz (http://onkologia.mp.pl/chorobynowotworowe/99295,rak-szyjki-macicy).
  • Materiały Fundacji Kwiat Kobiecości (http://www.kwiatkobiecosci.pl/).
  • Materiały Polskiej Koalicji na Rzecz Walki z Rakiem Szyjki Macicy (http://koalicjarsm.pl/).
  • Materiały Populacyjnego Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy (http://www.bezplatnacytologia.pl/).
  • „Podstawy chirurgii. Podręcznik dla lekarzy specjalizujących się w chirurgii ogólnej” pod red. Jacka Szmidta i Jarosława Kużdżała.
  • „Ginekologia. Podręcznik dla położnych, pielęgniarek i fizjoterapeutów” pod red. Tomasza Opali.
  • Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego na temat profilaktyki raka gruczołowego szyjki macicy, Ginekologia Polska, 2008, 79, 710-714.
  • Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki, profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy, Przegląd Menopauzalny, 4/2006, 198-201.
  • Program Szczepień Ochronnych 2016.
  • Rekomendacje Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące szczepienia przeciwko zakażeniom HPV, Ginekologia Polska, 2009, 80, 139-146.
  • Charakterystyka produktu leczniczego Gardasil (szczepionki przeciwko HPV).