Przyczyny raka jelita grubego

Powstanie i rozwój raka jelita grubego mają wiele przyczyn, ale największą rolę odgrywają czynniki genetyczne i środowiskowe.

Czynniki genetyczne są główną przyczyną ok. 15-30% wszystkich przypadków choroby. Zalicza się do nich:

  • zespół Lyncha, dawniej nazywany dziedzicznym rakiem jelita grubego niezwiązanym z polipowatością – jest to najczęstsza przyczyna uwarunkowanego genetycznie raka jelita grubego i odpowiada za 1-3% zachorowań na ten nowotwór
  • wcześniejsze zachorowanie na raka jelita grubego lub wycięcie polipów1 o dużym stopniu dysplazji2
  • występowanie przypadków raka jelita grubego w rodzinie
  • zespół rodzinnej polipowatości gruczolakowatej3, który uważa się za tzw. stan przednowotworowy
  • choroby zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna4 zwiększa ryzyko 3-krotnie, a wrzodziejące zapalenie jelita grubego 20-krotnie)

Czynniki środowiskowe mają związek z większością zachorowań na raka jelita grubego. Należą do nich:

  • wiek > 50. roku życia
  • otyłość
  • palenie papierosów (w USA z paleniem tytoniu związanych jest 20% raków jelita grubego)
  • niska aktywność fizyczna
  • dieta, która sprzyja zaparciom oraz niekorzystnie wpływa na florę bakteryjną jelit, wywołuje powstanie związków rakotwórczych i wydłuża ich czas pasażu przez jelito grube:
    • uboga w owoce i warzywa oraz wapń, błonnik i selen
    • bogata w tłuszcze zwierzęce i wysokokaloryczna
  • przebyta radioterapia jamy brzusznej
  • przyjmowanie leków immunosupresyjnych po przeszczepie organów

Oraz nieco rzadziej:

  • nadużywanie alkoholu
  • przebyte wycięcie pęcherzyka żółciowego
  • infekcje HPV
  • przebyty rak szyjki macicy, sromu lub pochwy
Przypisyrozwińzwiń

1 Uwypuklenie tkanki ponad powierzchnię błony śluzowej. Polipy nowotworowe to rozrost tkanki z cechami dysplazji.
2
Stan przedrakowy, czyli nieprawidłowości w komórkach wskazujące na wczesny etap zmiany nowotworowej. Proces ten jest ograniczony i nie dotyka głębszych tkanek. Dysplazja bywa określana jako stan przejściowy pomiędzy rozrostem komórek, a nowotworem.
3
Zespół uwarunkowany genetycznie, w którym liczba polipów sięga setek lub tysięcy. Najczęściej polipy te są umiejscowione w jelicie grubym. Uważa się, że przy tej chorobie rozwój raka jelita grubego jest prawie pewny już około 40. roku życia.
4
Zapalenie, które może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego, od jamy ustnej do odbytu. Dokładna jego przyczyna nie jest znana. Zapalenie to prowadzi do zniszczenia i włóknienia ściany przewodu pokarmowego, czego następstwem mogą być przetoki i zwężenia.
5
Substancje, których obecność lub zwiększone stężenie w organizmie może świadczyć o rozwoju nowotworu. Wykorzystywane są przede wszystkim do monitorowania efektów leczenia nowotworów. Wyjątkiem jest antygen specyficzny dla prostaty (PSA), który służy do badań profilaktycznych i wczesnego wykrycia bezobjawowego jeszcze nowotworu prostaty.
6
Substancja, która „alarmuje” nasz system odpornościowy, może nim być np. komórka bakterii lub komórka nowotworowa.