W drodze

Podróż samochodem

W czasie jazdy samochodem lub autobusem mogą pojawić się u ciebie lub twojego dziecka objawy choroby lokomocyjnej – gorsze samopoczucie, brak apetytu, zawroty głowy, nudności i wymioty – które mijają po zakończeniu podróży. Choroba lokomocyjna dotyka najczęściej dzieci między 3. a 10. rokiem życia, później częstość jej występowania stopniowo się zmniejsza. W dorosłym wieku objawy choroby występują rzadko.

Nieprzyjemne objawy choroby lokomocyjnej spowodowane są niezgodnością pomiędzy tym, co widzi oko, a tym, co dociera do błędnika, narządu znajdującego się w uchu wewnętrznym, odpowiedzialnego za odbiór bodźców dotyczących położenia ciała i równowagi. Niezgodność tą mogą wywoływać sytuacje, w której błędnik wyczuwa ruch, ale oko widzi, że nic się nie zmienia lub odwrotnie – gdy ruch jest przez nas widziany, ale nie jest wyczuwany. Przykładem takich sytuacji może być np. czytanie książki lub mapy w samochodzie – błędnik odczuwa wtedy ruch, ale oczy nie widzą zmian w obserwowanym obrazie.

Jak zapobiegać chorobie lokomocyjnej?

Podstawowe sposoby zapobiegania objawom choroby lokomocyjnej to dobry wypoczynek w nocy i zjedzenie posiłku przed podróżą. Posiłek ten powinien być lekkostrawny i pełnowartościowy, bez pokarmów tłustych, ciężkostrawnych i bez napojów gazowanych. Dobrze mieć również przekąski na drogę – kawałki owoców w pojemniku, orzechy i kanapki. Powinno się unikać produktów o intensywnym zapachu, ponieważ mogą one nasilać dolegliwości. Niektórym w złagodzeniu objawów choroby pomaga żucie np. gumy.

Kolejną rzeczą jest wybór miejsca do siedzenia – osoba chorująca na chorobę lokomocyjną powinna siedzieć „twarzą do kierunku jazdy”, najlepiej przy oknie. W samochodzie dobre jest miejsce obok kierowcy, które umożliwia patrzenie na drogę przed samochodem, a w autobusie miejsca dalej od osi kół, najlepiej w środkowej części pojazdu.

W czasie podróży osoby cierpiące na chorobę lokomocyjną nie powinny czytać książek, oglądać filmów i obserwować szybko migających drzew czy słupów, ponieważ czynności te mogą nasilać objawy. Wzrok najlepiej jest skupić na jakimś punkcie na horyzoncie. Podróż można uprzyjemnić sobie np. audiobookiem, który zajmuje uwagę, ale nie angażuje wzroku. Pomocne może być również zamknięcie oczu i przyjęcie możliwie leżącej pozycji –z tego powodu korzystne może być zaplanowanie podróży w nocy, kiedy osoba chorująca będzie mogła większą część drogi przespać.

W zapobieganiu objawom choroby lokomocyjnej pomocne mogą być również preparaty farmakologiczne – najczęściej są to leki antyhistaminowe i antycholinergiczne, które hamują sygnały wysyłane przez błędnik do mózgu. Leki te trzeba przyjąć co najmniej 30 minut przed podróżą.

Najbardziej znanym lekiem na chorobę lokomocyjną jest dimenhydrynat, preparat antyhistaminowy tzw. pierwszej generacji, o silnym działaniu na ośrodkowy układ nerwowy. Dostępny jest w postaci tabletek lub gumy do żucia. Może być stosowany u dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia. U młodszych dzieci, ale po ukończeniu przez nie 2. roku życia, można ewentualnie zastosować prometazynę w syropie, jednak powinno to być wcześniej omówione z pediatrą – lek jest dostępny na receptę, a dawkowanie zależy od masy ciała dziecka. Po zastosowaniu któregoś z wyżej wymienionych leków nie należy prowadzić pojazdów, a ich działania uboczne to senność i suchość w ustach.

Inne środki, które można zastosować w zapobieganiu chorobie lokomocyjnej to preparaty zawierające imbir. Mogą być one stosowane u dzieci od 3. roku życia. Na rynku obecne są również opaski i plastry wykorzystujące zasady akupresury, jednak ich skuteczność nie została potwierdzona w dużych badaniach – mimo tego u niektórych chorych zmniejszają one dolegliwości, prawdopodobnie na zasadzie placebo.

Na czas podróży warto przygotować zapas woreczków na wypadek wystąpienia wymiotów, wodę i chusteczki do umycia twarzy i wypłukania ust, a także zabrać do bagażu podręcznego ubranie na zmianę i worek do spakowania zabrudzonych rzeczy.

Podróż samolotem

Podróże lotnicze są uznawane za bardzo bezpieczne, jednak długie przeloty, połączone z długotrwałym siedzeniem, sprzyjają tworzeniu się zakrzepów w żyłach kończyn dolnych. Powikłaniem tego stanu mogą być zatory w płucach, które prowadzą m.in. do duszności, bólu w klatce, a nawet do śmierci. Osoby szczególnie zagrożone wystąpieniem powikłań zakrzepowo-zatorowych w czasie podróży samolotem to:

  • podróżni w starszym wieku
  • turyści po niedawno przebytej operacji
  • chorujący na niektóre zaburzenia krzepnięcia krwi, choroby nowotworowe lub z rozpoznaną wcześniej zatorowością lub zakrzepicą
  • kobiety w ciąży
  • kobiety stosujące doustne środki antykoncepcyjne lub hormonalną terapię zastępczą

Jak zapobiegać zakrzepicy?

  • Podczas długich lotów regularnie wstawaj, spaceruj i wykonuj ćwiczenia nóg1.
    • Połóż stopę na podłodze, unieś palce jak najwyżej. Opuść stopę. Unieś piętę do góry i powróć do zwykłej pozycji. Powtarzaj ćwiczenie kilka razy, także z drugą nogą.
    • Połóż stopy na podłodze, unieś kolano w kierunku klatki piersiowej. Rozluźnij powoli kończynę. Wyprostuj kolano, a potem powróć do zwykłej pozycji. Powtarzaj ćwiczenie kilka razy, także z drugą nogą.
  • Wypijaj duże ilości niegazowanych płynów, najlepiej wodę.
  • Do samolotu ubierz się w wygodne, luźne ubrania.
  • Osoby szczególnie zagrożone zakrzepicą mogą zastosować specjalnie podkolanówki uciskowe, które dostępne są w aptekach oraz sklepach ze sprzętem medycznym i rehabilitacyjnym.

1 Ćwiczenia zaczerpnięte z „Bezpiecznie w świat. Podręcznik dla podróżnika” dr n.med. Agnieszki Wroczyńskiej z Krajowego Ośrodka Medycyny Tropikalnej w Gdyni, Gdynia 2015.