Pieprzyk czy czerniak? Tak rozpoznasz niebezpieczne znamiona

Masz jasną karnację i dużo pieprzyków? Czy któreś z nich zmieniło kształt lub kolor? A może ktoś z twojej rodziny chorował na czerniaka? Jeżeli na któreś z tych pytań odpowiedziałeś twierdząco, dowiedz się, jak obserwować pieprzyki i kiedy powinieneś wybrać się do dermatologa.
  1. Pieprzyk (znamię barwnikowe)
  2. Kiedy znamię jest niebezpieczne? 
  3. Badanie znamion 
  4. Jak obserwować znamiona? 
  5. Chroń znamiona przed słońcem 

Pieprzyk (znamię barwnikowe)

Znamiona barwnikowe, potocznie nazywane „pieprzykami”, są najpowszechniejsze. To płaskie lub nieco wypukłe plamki o regularnych rysach i jednolitym kolorze (brązowe, czarne lub podobne do koloru skóry). Zbudowane są z łagodnie namnażających się melanocytów, czyli komórek barwnikowych skóry.

Ile mamy pieprzyków?

Liczba pieprzyków jest uwarunkowana genetycznie, ale zwiększyć ich ilość może przewlekły wpływ światła słonecznego. Występują u większości ludzi rasy białej, a przeciętny Polak ma ok. 20 takich znamion. Osoby z jasną karnacją mają ich zazwyczaj więcej.

U dzieci znamiona najczęściej rosną wraz z wiekiem, ale u osób dorosłych (powyżej 35. roku życia) ilość, kształt i kolor znamion nie powinien ulegać zmianie. Każda taka zmiana lub nowe znamię powinny być poddana kontroli dermatologicznej. Lekarz sprawdzi, czy zmiana ta nie jest objawem nowotworu skóry.

Kiedy znamię jest niebezpieczne?

Znamiona barwnikowe dzielą się na różne rodzaje. Mogą być wrodzone (istnieją już w chwili narodzin) lub nabyte (pojawiają się w ciągu całego życia) oraz łagodne lub atypowe.

Znamiona łagodne

Znamiona łagodne mają regularną, symetryczną budowę, dobrze odgraniczony brzeg i jednolity, równomierny kolor. Ryzyko rozwoju nowotworów w obrębie tych zmian jest bardzo niewielkie.

Atypowe znamiona

Atypowe znamiona na pierwszy rzut oka nie wzbudzają podejrzeń – a to źle, ponieważ mogą one ulec przekształceniu w czerniaka.

Od zmian łagodnych różnią się tym, że mają asymetryczny kształt, nieregularne brzegi, niejednolity kolor i nieprawidłową wielkość (>5 mm). Wymagają one stałej obserwacji lekarskiej i szczególnej ochrony przeciwsłonecznej.

Grypa ryzyka

Do grupy ryzyka wystąpienia zmian złośliwych należą między innymi osoby: o jasnych i rudych włosach, o jasnej karnacji, z piegami i/lub znamionami, łatwo ulegające poparzeniom słonecznym oraz osoby, u których wystąpiła nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV. Dodatkowo ryzyko wystąpienia czerniaka zwiększa płeć żeńska i wiek – im starszy człowiek, tym bardziej jest zagrożony rozwojem czerniaka.

Badanie znamion

Badaniem pozwalającym na odróżnienie zmian łagodnych od atypowych jest dermatoskopia. Polega ona na obserwacji i ocenie zmian barwnikowych przy użyciu specjalnego urządzenia nazywanego dermatoskopem, będącego połączeniem powiększającej lupy ze specjalnym źródłem światła.

Jest to metoda nieinwazyjna, a jej czułość1 i swoistość2 jest wysoka. Podobną metodą, ale dającą możliwość jeszcze większego powiększenia oraz zapisywania obrazów z badania, jest wideodermoskopia.

Zmiany barwnikowe atypowe ocenia się według zasady ABCD(E):

  • A – asymmetry (czy zmiana jest asymetryczna?)
  • B – border (czy brzegi zmiany są nieregularne, postrzępione?)
  • C – colour (czy zabarwienie zmiany jest niejednolite?)
  • D – diameter (czy średnica zmiany ma więcej niż 5 mm?) lub dynamics (czy zmiana się powiększa?)
  • E – evolution lub elevation (czy dotychczas płaska zmiana się uwypukliła? Czy pojawiają się zmiany w wyglądzie znamienia – ma ono inny kształt lub kolor? Czy pojawiło się krwawienie, sączenie lub swędzenie?)

Jak obserwować znamiona?

Podstawą wczesnego wykrywania zmian złośliwych jest comiesięczna samoobserwacja, nakierowana przede wszystkim na zmiany nowe, zmieniające kolor lub powiększające się. Do wizyty u lekarza powinno skłonić również zgrubienie i zaczerwienienie wokół znamienia, swędzenie, krwawienie i zmiana kształtu. Jeżeli lekarz nie zaleci inaczej, to badanie skóry przez lekarza powinno być przeprowadzane co roku.

Chroń znamiona przed słońcem

Najważniejszą zasadą ochrony przed zezłośliwieniem znamion jest odpowiednia ochrona przeciwsłoneczna:

  • stosowanie kremów z filtrami UVA i UVB
  • unikanie wystawiania się na słońce między godz. 10.00 a 16.00, ponieważ wtedy promieniowanie słoneczne jest najsilniejsze
  • niekorzystanie z solariów, ponieważ w trakcie takiego opalania dostarczamy skórze w krótkim czasie bardzo dużą dawkę szkodliwego promieniowania

Znamiona atypowe, które znajdują się w miejscach trudnych do obserwacji (np. skóra owłosiona głowy, okolice narządów płciowych) lub często drażnionych (np. stopy, dłonie, srom) oraz wrodzone znamiona olbrzymie profilaktycznie powinno się skonsultować z lekarzem, który rozważy ich usunięcie.


Konsultacja merytoryczna: dr n. med. Małgorzata Sadowska, onkolog

Źródła:

  • „Interna Szczeklika 2015”.
  • „Podstawy chirurgii” wyd. Medycyna Praktyczna.
  • „Znamiona barwnikowe (pieprzyki)” J. Maciejewska, Medycyna Praktyczna (http://dermatologia.mp.pl/choroby/chorobyskory/74416,znamiona-barwnikowe).
  • „Nowotwory skóry: klinika, patologia, leczenie” A. Bieniek, M. Cisło, A. Jankowska-Konsur.
  • „Czerniaki skóry – zasady postępowania diagnostyczno-terapeutycznego” Przegląd Dermatologiczny, 2009, 96, str. 193-203.

1 Zdolność metody/testu do prawidłowego rozpoznania choroby u wszystkich tych, u których ona występuje. Określa zdolność testu do wykrywania osób chorych.
2 Zdolność metody/testu do poprawnego wykluczenia choroby. Określa zdolność testu do wykrywania osób zdrowych.