Niedokrwistość (anemia) z niedoboru kwasu foliowego - objawy i leczenie

Jedną z form anemii jest niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego. Prowadzi do niej m.in. zła dieta. Jakie są objawy i skutki tej choroby? Jaką dietę stosować przy anemii z niedoboru kwasu foliowego?
  1. Informacje ogólne o niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego  
  2. Przyczyny niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego  
  3. Objawy niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego   
  4. Rozpoznanie niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego  
  5. Leczenie niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego   
  6. Powikłania niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego  
  7. Zalecane postępowanie w niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego    

Informacje ogólne o niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego 

Jest to niedokrwistość, w której niedobór kwasu foliowego (podobnie jak w niedokrwistości z niedoboru witaminy B12), powoduje zaburzenia w dojrzewaniu czerwonych krwinek. Czerwone krwinki rosną wówczas większe niż powinny być. Na ten rodzaj niedokrwistości choruje 5% ludzi w wieku 65-75 lat i 10% w wieku powyżej 75 lat. Niedobór kwasu foliowego może współistnieć z niedoborem witaminy B12.

Przyczyny niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego  

Kwas foliowy wchłaniany jest z przewodu pokarmowego, a do jego przemiany w związek aktywny potrzebna jest witamina B12.

Główne przyczyny niedoboru kwasu foliowego to:

  • niewłaściwa dieta – brak świeżych lub krótko (przez mniej niż 15 minut) gotowanych produktów, zwłaszcza zielonych warzyw lub całkowite żywienie pozajelitowe bez suplementacji kwasu foliowego
  • zmniejszone wchłanianie (jego przyczyny są takie same, jak w niedoborze witaminy B12)
  • przewlekłe choroby wątroby, zwłaszcza marskość wątroby
  • leki: metotreksat, fenytoina, trimetoprim
  • alkoholizm (alkohol upośledza wchłanianie kwasu foliowego)
  • niedobór cynku
  • zwiększone zapotrzebowanie – ciąża (dzienne zapotrzebowanie wzrasta 6-krotnie), laktacja, choroby zapalne i nowotworowe
  • zwiększona utrata, np. podczas dializ

Objawy niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego  

Poza objawami charakterystycznymi dla niedokrwistości (osłabienie i łatwa męczliwość, zmniejszenie koncentracji i uwagi, bladość skóry i błon śluzowych, ból i zawroty głowy, tachykardia, duszność), w anemii z niedoboru kwasu foliowego mogą występować objawy samego niedoboru. Są to:

  • objawy ze strony przewodu pokarmowego
    • utrata czucia smaku
    • pieczenie języka, cechy zapalenia (język gładki, ciemnoczerwony), z utratą apetytu i chudnięciem (u ok. 50% chorych dochodzi do zmniejszenia masy ciała o 5-15 kg)
    • nudności
    • zaparcia lub biegunki
  • objawy psychiatryczne
  • inne objawy
    • przedwczesne siwienie
    • niepłodność
    • zakrzepica
    • ogniska nadmiernej pigmentacji skóry (zwłaszcza grzbietowych powierzchni palców) i błon śluzowych

Rozpoznanie niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego 

morfologii na niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego wskazywać może zmniejszenie stężenia hemoglobiny, zwiększenie średniej objętości erytrocytu (MCV) oraz umiarkowana małopłytkowość. W innych badaniach wskaźnikiem może być zmniejszone stężenie kwasu foliowego w osoczu i erytrocytach.

Do postawienia diagnozy nie wystarczą same objawy, potrzebne są jeszcze wyniki morfologii krwi i oznaczenie stężenia kwasu foliowego w osoczu. W każdym przypadku należy wykluczyć współistnienie niedokrwistości z niedoboru witaminy B12.

Leczenie niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego 

Leczenie polega na suplementacji kwasu foliowego, ale ważne jest jednoczesne leczenie przyczyny niedoboru (najczęściej zespołu upośledzenia wchłaniania).

Niezależnie od doustnego uzupełniania niedoboru należy również wzbogacić dietę o produkty bogate w kwas foliowy. Są to m.in.:

  • zielone warzywa – szpinak, sałata, kapusta, brukselka, brokuły, szparagi, kalafior
  • inne warzywa, produkty roślinne i owoce – pomidory, groch, soczewica, soja, bób, buraki, fasola, orzechy, słonecznik, pomarańcze, banany, awokado, papryka
  • pszenica
  • wątróbka
  • żółtko jaj

Powikłania niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego

Niedobór kwasu foliowego, z niedokrwistością lub bez, może prowadzić do:

  • niepłodności
  • chorób układu krążenia, np. choroby wieńcowej
  • raka, np. raka jelita grubego

kobiet w ciąży niedobór kwasu foliowego zwiększa ryzyko:

  • porodu przedwczesnego, czyli porodu przed 37. tygodniem ciąży
  • urodzenia dziecka o niskiej masie ciała
  • przedwczesnego odklejenia łożyska
  • wystąpienia u dziecka wad cewy nerwowej, takich jak: rozszczep kręgosłupa (gdy kręgosłup dziecka nie rozwinął się prawidłowo), bezmózgowie (gdy dziecko rodzi się bez części mózgu i czaszki) czy przepuklina mózgowa (gdy część mózgu w worku pokrytym skórą wydostaje się na zewnątrz czaszki dziecka)

Zalecane postępowanie w niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego

  • Przyjmuj kwas foliowy zgodnie z zaleceniami lekarza.
  • Wzbogać dietę o produkty bogate w kwas foliowy.
  • Wykonuj badania kontrolne według wskazówek lekarza. Nie przerywaj terapii samodzielnie. Jeżeli przyczyna niedoboru kwasu foliowego utrzymuje się, konieczne jest długotrwałe leczenie podtrzymujące.

Nie wiesz, co ci dolega? Sprawdź swoje objawy!

Konsultacja merytoryczna: Lek. med. Anna Plucik-Mrożek, internista

Źródła: 

  • „Interpretacja badań laboratoryjnych” J. Wallach
  • „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” H. Ciborowska, A. Rudnicka
  • „Interna Szczeklika 2015”
  • www.nhs.uk
  • „Podstawy hematologii” W. Nowak, A. Skotnicki