Wszystko o szczepieniu przeciw meningokokom

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz posocznica wywołane zakażeniem meningokokowym to bardzo poważne choroby, które nierozpoznane, w kilka godzin mogą doprowadzić do śmierci. Zarazić można się od nosiciela, który sam nie wykazuje objawów choroby. Jest jednak jedna dobra wiadomość: przed inwazyjną chorobą menigokokową można się zabezpieczyć. Na rynku są dostępne skuteczne szczepionki.
  1. Meningokoki - co to jest?
  2. Szczepionki na różne meningokoki
  3. Kto powinien się szczepić przeciw meningokokom?
  4. Bezpieczeństwo szczepionek przeciw meningokokom
  5. Kto nie powinien się szczepić przeciw meningokokom?

Meningokoki - co to jest?

Meningokoki potrafią zabić w ciągu kliku godzin. Śmiertelność w wyniku zakażeń menigokokowych wynosi około 25%, ale w przypadku wystąpienia sepsy i wstrząsu septycznego może sięgać 80%. Zarazić może się każdy, najczęściej od niechorujących nosicieli, kiedy kichają lub kaszlą. Choroba postępuje bardzo szybko, więc należy reagować natychmiast po zauważeniu niepokojących objawów.

Objawy choroby meningokokowej

Niestety  pierwsze symptomy inwazyjnej choroby meningokokowej  przypominają inne infekcje  dlatego diagnoza jest trudna.

Do najczęstszych objawów inwazyjnej choroby meningokokowej zaliczyć należy:

  • gorączkę,
  • ból głowy,
  • wymioty,
  • dość charakterystyczną wysypkę - zmiany na skórze mają średnicę powyżej 2 mm i nie ustępują pod wpływem nacisku (test szklanki).

Objawy choroby mogą występować w różnej kolejności, nie wszystkie muszą się pojawić, stąd trudności diagnostyczne. Dlatego szczepienia są najlepszym sposobem zapobiegania inwazyjnej chorobie meningokokowej.

Szczepionki na różne meningokoki

Za zachorowania na inwazyjną chorobę menigokokową odpowiada pięć serotypów tej bakterii nazwanych A, B, C, Y i W-135.  W Polsce meningokoki B powodują ponad 70% zakażeń u dzieci poniżej pierwszego roku życia. Meningokoki C przeważają u osób powyżej piątego roku życia.

W związku z tym dzieci do pierwszego roku życia najlepiej zaszczepić przeciw meningokokom B. Następnie powinno się je doszczepić przeciw meningokokom C.

Jeżeli planowane są podróże za granicę, zamiast szczepienia przeciw meningokokom C, najlepiej podać szczepionkę o szerokim spektrum ochrony, chroniącą przeciw meningokokom C, a także A, W135 oraz Y, bo te ich rodzaje występują w różnych częściach świata.

Kto powinien się szczepić przeciw meningokokom?

Szczepienia zalecane są najbardziej narażonym na zachorowanie, a więc: 

  • niemowlętom i małym dzieciom do 5. roku życia,
  • młodzieży, zwłaszcza przebywającej wśród wielu osób,
  • osobom po 65. roku życia,
  • osobom z niedoborami odporności,
  • personelowi medycznemu i osobom sprawującym opiekę nad chorymi,
  • osobom podróżującym do krajów zwiększonego ryzyka zakażeń. 

Szczepić powinni się też narażeni na przebywanie w miejscach w których gromadzą się ludzie, a więc  dzieci chodzące do żłobka, przedszkola lub szkoły, wyjeżdżające na kolonie, młodzież mieszkająca w internacie, akademiku lub koszarach.

Korzystanie ze szczepień jest wskazane osobom z zaburzeniami odporności. Uodpornienie takie rekomendowane jest też podróżującym na tereny występowania zakażeń meningokokowych, studentom i uczniom kształcącym się zagranicą, np. w USA, wyjeżdżającym służbowo do Arabii Saudyjskiej. W przypadku zagrożenia epidemią władze mogą podjąć decyzję o wprowadzeniu bezpłatnych szczepień osób zamieszkujących teren, gdzie wystąpiło ognisko epidemiczne w określonych grupach wiekowych.

Bezpieczeństwo szczepionek przeciw meningokokom

Szczepionki przeciw meningokokom są bezpieczne. Jednak, jak po każdym szczepieniu, u części osób, które  otrzymały szczepionkę, mogą wystąpić niepożądane odczyny poszczepienne. W większości przypadków mają one łagodny charakter i nie są dużą uciążliwością.Najczęściej zgłaszane są odczyny miejscowe (zaczerwienienie, obrzęk i ból w miejscu wstrzyknięcia) oraz łagodne reakcje ogólne (rozdrażnienie, senność, gorączka, ból mięśni kończyn, ból głowy, brak łaknienia).

Objawy te pojawiają się w ciągu kilku pierwszych dni po szczepieniu i ustępują samoistnie bez konsekwencji dla zdrowia pacjenta.

Ryzyko wystąpienia poważnych reakcji jest niewielkie.

Kto nie powinien się szczepić przeciw meningokokom?

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepień przeciw meningokokom jest wystąpienie reakcji anafilaktycznej po wcześniejszej dawce szczepionki oraz nadwrażliwość na którykolwiek ze składników preparatu. Podobnie jak w przypadku innych szczepionek, szczepienie należy przełożyć, jeżeli u pacjenta występuje ostre zakażenie lub choroba przebiegająca z wysoką gorączką. Łagodne zakażenie np. przeziębienie, nie jest wskazaniem do przełożenia odroczenia szczepienia na późniejszy termin.

W przypadku wyraźnego ryzyka zakażenia ciąża nie powinna być przeciwwskazaniem do szczepienia ponieważ tak jak w przypadku innych inaktywowanych szczepionek, nie stwierdzono szkodliwego wpływu szczepionki na rozwój płodu.

Autor: Halina Pilonis 
Konsultacja merytoryczna: Aleksandra Woźniak, Specjalista ds. Informacji Medycznej