Łokieć golfisty. Objawy, leczenie i ćwiczenia

Łokieć golfisty (łac. epicondylitis medialis humeri) to ból po wewnętrznej stronie łokcia Dolegliwość dotyczy patologii przyczepów mięśni zginacza promieniowego nadgarstka, zginacza łokciowego nadgarstka i/lub nawrotnego obłego.

Przyczyny łokcia golfisty

W większości przypadków przyczyną tego schorzenia jest praca lub uprawiany sport wymagający powtarzalnych ruchów zginania dłoniowego nadgarstka i pronacji (obracania) przedramienia wbrew oporowi. Prowadzą one do mikrourazów w okolicy przyczepów mięśni do kości. Do rozwoju łokcia golfisty przyczynia się m.in. niewłaściwa technika podnoszenia ciężarów w treningu siłowym, niewłaściwa technika rzutu czy zbyt ciężka rakieta. Na patologię tę narażeni są głównie sportowcy (gracze w squasha, badmintona, tenisa, golfa), ale również pracownicy biurowi i stomatolodzy. Aby doszło do zmian degeneracyjnych, niewłaściwe obciążenia muszą trwać więcej niż jedną godzinę dziennie przez dłuższy okres.

Przy łokciu golfisty przeciążenia powodują, że struktura kolagenowa ścięgien zostaje zaburzona i tworzą się nowe naczynia krwionośne oraz unerwienie wrażliwe na bodźcowanie mechaniczne i chemiczne. Tkanka reaguje bólem na bodźce rozciągające i obecność uwalnianych w niej mediatorów zapalnych.

Często przy łokciu golfisty zdarza się również, że patologią objęty jest nerw łokciowy uciskany przez przerośnięte mięśnie np. trójgłowy ramienia.

Jakie objawy daje łokieć golfisty?

Najczęstszym objawem łokcia golfisty jest ból zlokalizowany po przyśrodkowej stronie łokcia, czasami promieniujący w dół po wewnętrznej stronie przedramienia i dochodzący aż do 4. i 5. palca. Najczęściej nasila się podczas zginania nadgarstka i pronacji przedramienia, dlatego pacjenci opisują ból pojawiający się podczas witania się z uciśnięciem dłoni, przekręcania klamki (gałki) w drzwiach czy dźwigania zakupów.

W pierwszym stadium choroby ból może występować tylko na początku wykonywania danego ruchu. W zaawansowanym jest już na tyle silny, że całkowicie ogranicza wykonywanie czynności ruchowych, a nawet pojawia się w spoczynku.

W związku z odczuwanymi dolegliwościami pacjent zaczyna unikać lub całkowicie zaprzestaje wykonywania bolesnych ruchów, co w konsekwencji prowadzi do osłabienia siły mięśni zginaczy dłoniowych nadgarstka i pronatorów przedramienia. To z kolei ogranicza prawidłowe funkcjonowanie ręki.

Kolejnym objawem łokcia golfisty jest tkliwość na dotyk w okolicy przednio-dolnej nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej. U niektórych osób występuje również uczucie sztywności w łokciu, szczególnie rano po przebudzeniu lub dłuższym unieruchomieniu.

Rozpoznanie łokcia golfisty

Rozpoznanie opiera się głównie na badaniu pacjenta. Pozytywny wynik odpowiednich testów potwierdzany jest o badanie palpacyjne.

Odwrócony test Cozena

Jedną ręką fizjoterapeuta ocenia palpacyjnie kłykieć przyśrodkowy kości ramiennej pacjenta, a drugą układa na jego nadgarstku przy maksymalnym odwróceniu jego przedramienia. Badany wykonuje ruch zgięcia nadgarstka wbrew oporowi przy wyprostowanym stawie łokciowym. Dodatni wynik testu to pojawienie się ostrego, kłującego bólu w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej.

W przypadkach wątpliwych stosowane jest USG, rezonans magnetyczny lub RTG (w przewlekłym bólu uwidoczni zwapnienia w ścięgnach, więzadłach i osteofity).

Leczenie łokcia golfisty

Leczenie zawsze rozpoczyna się od leczenia zachowawczego, czyli:

  • modyfikacji aktywności fizycznej lub odpoczynku od sportu oraz niewykonywania czynności nasilających ból lub będących przyczyną kontuzji
  • okładów z lodu (cold pack) przez 10-15 min 3-4 razy dziennie
  • stabilizatora, który zmniejszy obciążenie łokcia

Fizykoterapia

Wiele czynników fizykalnych stosowanych w fizykoterapii, jak pole magnetyczne, laser czy ultradźwięki, mają działanie przeciwzapalne. Łokieć golfisty nie jest spowodowany stanem zapalnym, dlatego większość zabiegów fizykalnych będzie nieskuteczna.

Sterydy

Sterydy to leki przeciwzapalne, które szybko uwalniają od bólu, ale nie leczą łokcia golfisty, ponieważ schorzenie to nie jest spowodowane stanem zapalnym. Ponadto leki te działają destrukcyjnie na strukturę kolagenu, czyli pogłębiają zaistniały problem. Leki szybko „wyłączają” ból, więc pacjenci często od razu wracają do czynności przeciążających rękę, przez co jeszcze bardziej niszczą strukturę ścięgna.

Masaż poprzeczny

Jeśli ból jest związany z przemęczeniem ręki, to ulgę może wtedy przynieść odpoczynek i rozluźniający masaż głęboki mięśni (trwający ok. 10-15 minut). Masaż ten polega na dociśnięciu mięśnia, przesunięciu go i rozluźnieniu. Podczas takiej relaksacji mięśni chory powinien odczuwać zmniejszenie bólu.

Terapia ESWT – fala uderzeniowa

W przypadku, gdy nie doszło jeszcze do naderwania mięśni, ale występują duże zmiany zwyrodnieniowe w okolicy nadkłykcia bocznego, stosowana jest fala uderzeniowa, której istotą jest wywołanie mikrouszkodzeń oraz rozbicie złogów wapniowych. Dzięki temu następuje nowotworzenie naczyń sprzyjających poprawie mikrokrążenia. Następuje uwolnienie enzymów (TGF, VEGF, eNOS) odpowiedzialnych za regenerację tkanek. Uszkodzone tkanki zastępowane są strukturami zdrowymi funkcjonalnie. Dodatkowo fala uderzeniowa, przez degeneracje włókien nerwowych typu C odpowiedzialnych za przewodzenie bólu, działa przeciwbólowo.

Kinesiotaping

Jest to metoda fizjoterapeutyczna, której celem jest przywrócenie prawidłowej funkcji organizmu poprzez odpowiednie naklejenie na ciele specjalnego plastra. Plaster ten nie jest nasączony żadnym lekiem, ale odpowiednio zaaplikowany działa na receptory powierzchowne skóry oraz ciałka Ruffiniego, które odpowiadają za stopień napięcia i rozciągnięcia skóry. Kinesiotaping wspomaga kontrolę motoryczną, zapobiega dalszym urazom, zmniejsza stan zapalny, usuwa zastoiny limfatyczne, czyli działa przeciwbólowo.

Osocze bogatopłytkowe PRP

Jeżeli w przebiegu łokcia golfisty dojdzie do zerwania przyczepów i powstania ubytku, wtedy pod kontrolą USG lekarz wstrzykuje osocze bogatopłytkowe do zajętego procesem zwyrodnieniowym ścięgna. Płytki krwi zawierają czynniki wzrostu, które dodatkowo pobudzają procesy regeneracji w uszkodzonych tkankach. Podczas zabiegu wielokrotnie nakłuwane jest ścięgno, co prowadzi do powstania blizny. W tym czasie należy maksymalnie oszczędzać rękę.

Operacja

Operacje przeprowadzane są w znieczuleniu ogólnym lub przewodowym. W zależności od zmian degeneracyjnych, zniszczony fragment zdegenerowanej tkanki razem z okostną jest wycinany, przecinany lub wydłużany. Dodatkowo usuwane są zmiany zwyrodnieniowe i zwapnienia w okolicy nadkłykcia, a następnie wszystko jest zszywane.

Rokowanie i powikłania łokcia golfisty

Nieodpowiednio leczony łokieć golfisty z czasem ulegnie pogorszeniu. Właściwą rehabilitacją można ten proces chorobowy zatrzymać na wczesnym etapie lub spowolnić. Nieleczony może doprowadzić do trwałego uszkodzenia, a nawet niepełnosprawności ręki. Jeśli nie wyeliminowana zostanie przyczyna schorzenia, to nawrót choroby może nastąpić zarówno po leczeniu zachowawczym, jak i operacyjnym.

Możliwymi powikłaniami łokcia tenisisty są:

  • osłabienie siły mięśni przedramienia
  • uszkodzenie nerwów lub naczyń krwionośnych
  • ograniczenia ruchomości w stawie łokciowym
  • przykurcz zgięciowy łokcia

Po zabiegu operacyjnym może dojść do zakażenia, nawrotu bólu lub przeczulicy w okolicy rany pooperacyjnej.

Zapobieganie łokciowi golfisty

Zapobieganie łokciowi golfisty obejmuje stosowanie się w codziennym życiu do tych kilku zasad:

  • używaj ergonomicznej klawiatura oraz właściwie układaj ręce podczas korzystania z niej
  • miej nadgarstki ustawione w jednej linii z myszką lub klawiaturą
  • używaj ergonomicznej myszki
  • swobodnie układaj rękę na myszce, bez wywoływania napięcia w nadgarstku i mięśniach przedramienia
  • pisz na klawiaturze dzięki pracy palców, bez użycia nadgarstka
  • rób w pracy przerwy na ćwiczenia

Ćwiczenia w pracy

Rozciąganie zginaczy nadgarstka

Unieś przed siebie rękę grzbietem skierowaną do góry i wyprostowaną w łokciu. Drugą ręką chwyć dłoń i delikatnie zginaj nadgarstek w kierunku sufitu aż do momentu uczucia rozciągania, nie bólu! Zatrzymaj ruch na 15-20 sekund. Rozluźnij. Powtórz 5-10 razy.


Rozciąganie prostowników nadgarstka

Unieś przed siebie rękę grzbietem skierowaną do góry i wyprostowaną w łokciu. Drugą ręką chwyć dłoń i delikatnie zginaj nadgarstek w kierunku podłogi aż do momentu uczucia rozciągania, nie bólu! Zatrzymaj ruch na 15-20 sekund. Rozluźnij. Powtórz 5-10 razy.

Autor: Magdalena Pokrzywnicka, fizjoterapeuta

Źródła:

  • „Manualna terapia nerwowo- mięśniowa. Przypadki kliniczne” L. Chaitow, J. Delany, red. J. Stodolny, Elsevier, Wrocław 2009
  • „Urazy i uszkodzenia w sporcie” Dziak A., Tayara S., Kraków 1999
  • „Ortopedia i rehabilitacja” Dega W., Warszawa 2008
  • „Rehabilitacja ortopedyczna” Brotzman S.B, Wilk K.E, Wrocław 2008
  • „Etiologia i patomechanika zespołu bolesności bocznego przedziału stawu łokciowego u tenisistów” Dąbski T., Medycyna Sportowa, nr 34, 1994
  • „Łokieć tenisisty – wybrane sposoby postępowania fizjoterapeutycznego” Geszprych A., Rosińska D., Praktyczna fizjoterapia & rehabilitacja, nr 28, maj 2012
  • „Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja” pod red. W. Marciniaka i A. Szulca, PZWL 2003
  • „Powięź. Badanie, profilaktyka i terapia dysfunkcji sieci powięziowej” Schleip R. i wsp., Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2014