Kurzajka (brodawka wirusowa) – leczenie, przyczyny

Kurzajka to potoczna nazwa brodawki wirusowej. Kurzajki są powszechnie występującym problemem medycznym i stanowią częstą przyczynę wizyt w gabinetach dermatologicznych. Mogą przybierać kilka form, różniących się od siebie wyglądem, miejscem występowania oraz prognozowanym dalszym rozwojem. Podczas, gdy niektóre kurzajki pozostają dla pacjenta problemem niemal wyłącznie kosmetycznym, inne mogą prowadzić do istotnych powikłań.
  1. Kurzajki (brodawki wirusowe) na stopach i dłoniach
  2. Przyczyny występowania kurzajek (brodawek wirusowych)
  3. Rozpoznanie kurzajek (brodawek wirusowych)
  4. Leczenie kurzajek (brodawek wirusowych)
  5. Rokowanie i powikłania kurzajek (brodawek wirusowych)
  6. Zapobieganie kurzajkom (brodawkom wirusowym) 
  7. Zalecane postępowanie w przypadku kurzajek (brodawek wirusowych)
  8. Kurzajki (brodawki wirusowe) na stopach i dłoniach

Kurzajki (brodawki wirusowe) na stopach i dłoniach

W zależności od wyglądu i umiejscowienia zmian wyróżniono kilka form takich zmian:

  • brodawki zwykłe (verrucae vulgares) – mają wygląd okrągłych lub nieregularnych twardych grudek o kolorze skóry, popielatym lub żółtobrązowym, o chropowatej powierzchni, o średnicy do 10 mm. Zmiany występują najczęściej na skórze rąk i wałach okołopaznokciowych, ale mogą pojawić się na każdej innej części ciała, zwłaszcza narażonej na urazy (palce, łokcie, kolana);
  • brodawki podeszwowe (myrmecia) – brodawki występujące na podeszwach stóp. Ich wygląd zbliżony jest do brodawek zwykłych na innych powierzchniach, ale pod wpływem nacisku zwykle ulegają spłaszczeniu oraz otacza je zrogowaciały naskórek. Podczas chodzenia może pojawiać się dotkliwy ból.
  • brodawki mozaikowe – są efektem zlewania się ze sobą mniejszych brodawek stóp położonych blisko siebie;
  • brodawki nitkowate – wykwity mają kształt długich, wąskich linii, czasem przypominających liść paproci; występują głównie na twarzy i szyi;
  • brodawki płaskie (brodawki młodocianych, verrucae planae, verrucae juveniles) – grudki na skórze mają gładką powierzchnię, kolor skóry lub żółtobrązowy. Pojawiają się najczęściej na twarzy, grzbietach rąk oraz wzdłuż linii zadrapań (objaw Köbnera). Etap ich samoistnej regresji często poprzedza silny świąd i zaczerwienienie;
  • epidermodysplasia verruciformis – zmiany wykazują cechy charakterystyczne dla brodawek płaskich, jednak obejmują duże obszary skóry, towarzyszą im często brunatne lub czerwone przebarwienia. Choroba występuje rzadko. Jest traktowana jako stan przedrakowy i ma uwarunkowania genetyczne;
  • kłykciny kończyste (brodawki płciowe, verrucae genitales, condylomata acuminata)– zmiany występują w obrębie skóry i błon śluzowych narządów płciowych oraz w okolicy okołoodbytniczej u kobiet i mężczyzn. Początkowo mają formy różowych lub szarych miękkich, wilgotnych  grudek, niekiedy uszypułowanych. Z czasem mogą się zlewać w twory kalafiorowate. Zdarza się, że wywołują świąd, pieczenie, ból i krwawienia.


Przyczyny występowania kurzajek (brodawek wirusowych)

Występowanie wszystkich typów brodawek jest spowodowane zakażeniem tym samym patogenem – wirusem HPV (wirus brodawczaka ludzkiego, Human Papilloma Virus) należącym do rodziny Papovaviridae. Wiriony (pojedyncze wirusy) HPV są małymi (55 nm), bezotoczkowymi, 20-ściennymi kapsydami zawierającymi pojedyncze cząsteczki dwuniciowego kolistego DNA, zbudowanego z ok. 8 tys. par zasad.

Wirus ten jest specyficzny dla ludzi i nie infekuje innych organizmów. Namnaża się tylko w komórkach proliferujących (dzielących się), w tym komórkach naskórka i nabłonka. Okres wylęgania trwa od 4 tygodni do 8 miesięcy.

Znamy już ponad 100 typów wirusa HPV, które wywołują różne zmiany na skórze, błonach śluzowych i narządach płciowych:

Postać chorobyTypy wirusa HPV
brodawki zwykłe 1, 2, 4, 26, 27, 29, 41, 57, 65 
brodawki podeszwowe 1, 2, 4, 63 
brodawki płaskie 3, 10, 27, 28, 38, 41, 49
brodawki typowe dla osób mających bezpośredni kontakt z drobiem, mięsem i rybami 1, 2, 3, 4, 7, 10, 28 
brodawki mozaikowe 2, 27, 57
epidermodysplasia verruciformis (postać łagodna) 2, 3, 10, 12, 15, 19, 36, 46, 47, 50 23, 24, 25, 37, 38 
inne zmiany skórne 37, 38 
kłykciny kończyste6, 11, 16, 18, 30, 42, 43, 44, 45, 51, 52, 54

Niektóre z typów wirusa HPV określa się mianem onkogennych, co oznacza, że zakażenie nimi może prowadzić do niekontrolowanych podziałów komórek i w konsekwencji do wystąpienia nowotworów złośliwych (np. raka szyjki macicy).

Rozpoznanie kurzajek (brodawek wirusowych)

Diagnoza stawiana jest na podstawie badania przedmiotowego i oceny występujących objawów – charakterystycznych zmian skórnych lub śluzówkowych. Obecność wirusa HPV może potwierdzić laboratoryjny test DNA HPV, mający znaczenie w prewencji raka szyjki macicy, wykonywany z wymazu z szyjki macicy.

Leczenie kurzajek (brodawek wirusowych)

Nie istnieją jak dotąd leki specyficznie działające na wirusa HPV. W leczeniu brodawek wirusowych stosuje się, zatem metody umożliwiające zniszczenie wywoływanych przez niego zmian:

  • leczenie keratolityczne – powodujące miejscowe złuszczanie naskórka; używane są kwas salicylowy, kwas di- i trójchlorooctowy, kwas mlekowy oraz preparaty złożone;
  • fizyczne usuwanie zmian, za pomocą wyłyżeczkowania, wycięcia, krioterapii, laseroterapii;
  • leczenie cytostatyczne, czyli polegające na zaburzaniu cyklu komórkowego i powodowaniu śmierci komórki lub zahamowaniu jej rozwoju i podziałów; stosowne leki to 5-fluorouracyl miejscowo ;
  • podawanie środków przeciwmitotycznych (zaburzających podziały komórkowe) - podofiliny, podofilotoksyny;
  • leczenie fotodynamiczne z użyciem kwasu 5-aminolewulinowego jako substancji fotouczulającej oraz naświetlań;
  • leczenie o charakterze immunomodulującym – stosowanie np. imikwimodu pobudzającego odporność wrodzoną i nabytą, wstrzyknięcie interferonu alfa-2b lub innych substancji;
  • według medycyny ludowej skutecznie działa nacieranie zmienionych miejsc sokiem z glistnika jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.). Zawarta w nim chelidocystatyna wykazuje pewne działanie antywirusowe ale, aby włączyć takie postępowanie do rekomendacji medycznych, konieczne są w tym zakresie dalsze badania. 

Brodawki można uznać za wyleczone, gdy odnowione zostają prawidłowe warstwy naskórka.

Rokowanie i powikłania kurzajek (brodawek wirusowych)

Ze względu na możliwość leczenia jedynie miejscowego, choroba bywa trudna do całkowitego wyleczenia. Cechuje się tendencją do nawrotów (również z powodu samozakażeń). Wiele wykwitów brodawek wirusowych (zwłaszcza młodzieńczych) zanika samoistnie, nie pozostawiając widocznych śladów i nie nawracając.

Powikłania brodawek wirusowych nie są częste, ale mogą wystąpić ze względu na ich położenie, np. nieleczone brodawki występujące na podeszwach stóp mogą wywoływać ból i utrudniać poruszanie się.

W przypadku kłykcin kończystych powikłania mogą być bardzo poważne i obejmować:

  • utrudnione oddawanie moczu (poprzez zwężenie cewki moczowej, wystąpienie stulejki lub załupka u mężczyzn),
  • uniemożliwienie prowadzenia aktywności seksualnej,
  • poronienia,
  • zakażenia dziecka wirusem HPV podczas porodu,
  • czy nawet nowotwory (zależnie od infekującego typu wirusa).

Ponieważ brodawki pojawiają się na eksponowanych częściach ciała (dłonie, twarz, szyja), stają się problemem psychologicznym, stanowiącym przeszkodę w kontaktach międzyludzkich i socjalnym życiu chorych.

Zapobieganie kurzajkom (brodawkom wirusowym)

Niestety, ze względu na możliwość przeniesienia patogenu nie tylko drogą bezpośredniego kontaktu z nosicielem, ale również poprzez zakażone przedmioty, całkowite uchronienie się przed infekcją jest trudne.

Niemniej, warto stosować się do zasad postępowania, zmniejszających ryzyko zakażenia, do których należą:

  • Częste i dokładne mycie rąk, zwłaszcza w sytuacjach kontaktu z innymi ludźmi lub dotykania przedmiotów, których wcześniej używało wiele osób.
  • Zachowanie szczególnej higieny podczas korzystania z siłowni, saun i basenów; noszenie klapek, korzystanie wyłącznie z własnego ręcznika, upewnianie się że używany sprzęt jest czysty, etc.
  • Unikanie zadrapań i skaleczeń (również podczas golenia), ułatwiających wnikanie wirusa.
  • Nawilżanie skóry, co zapobiega jej pękaniu i mikrouszkodzeniom.
  • Unikanie ryzykownych zachowań seksualnych i stosowanie prezerwatyw.
  • Dbałość o układ odpornościowy: właściwe odżywanie, unikanie sytuacji stresowych, wykonywanie ćwiczeń fizycznych.


Zalecane postępowanie w przypadku kurzajek (brodawek wirusowych)

Usuwanie kurzajek w domu preparatami dostępnymi bez recepty

Jeżeli brodawki są pojedyncze i umiejscowione na dłoniach lub stopach, można je bezpiecznie usunąć w domu, bez konieczności konsultacji lekarskiej.

Brodawki można usunąć samodzielnie używając preparatów dostępnych w aptekach bez recepty. Formuła płynów do stosowania na skórę oparta jest o zawartość kwasów i składników ułatwiających ich przenikanie. Zawarte w preparatach kwasy mają działanie keratolityczne – zmiękczają i rozpulchniają naskórek, a także działają antyseptycznie.

  • Przed aplikacją płynu miejsce wokół brodawki wirusowej zabezpiecz tłustym, gęstym kremem lub wazeliną.
  • Płyn należy nanosić na chorobowo zmienione miejsce, dokładnie na brodawkę, omijając zdrową skórę. Miejsce aplikacji powinno być czyste i suche.
  • Aplikację powtarzaj tak często jak zaleca producent płynu. Czas leczenia jest uzależniony od rodzaju użytego preparatu i rozległości zmiany, średnio trwa 4-6 tygodni.

Podczas leczenia obserwowana jest zmiana kolorytu brodawki, która z czasem może stopniowo ulegać spłaszczeniu bądź samoczynnie odpadnie. Bez konsultacji z lekarzem nie należy mechanicznie usuwać brodawki.

Domowa krioterapia na kurzajki

Alternatywą dla leczenia keratolitycznego jest wymrażanie brodawek przy pomocy zestawów do domowej krioterapii.  Wewnątrz aplikatura znajduje się płyn, który osiąga temperaturę oscylującą wokół - 50◦C. Niska temperatura powoduje uszkodzenie tkanki budującej brodawkę i w konsekwencji jej odpadnięcie. Zanim zmiana samoczynnie odpadnie skóra pod nią ma czas na regenerację i odbudowę.

  • Przed rozpoczęciem procesu wymrażania kurzajki szczegółowo zapoznaj się z ulotką producenta. W zależności od rodzaju preparatu schemat wymrażania może się nieco różnić.
  • Upewnij się, że miejsce, w którym znajduje się brodawka jest czyste i suche.
  • Przyłóż aplikator wypełniony płynem zamrażającym do skóry, bezpośrednio w miejscu, w którym znajduje się zmiana.
  • Po odczekaniu czasu rekomendowanego przez producenta (zwykle 10-20 sekund) odsuń od skóry aplikator. W tym momencie może pojawić się uczucie mrowienia bądź niewielki ból w wymrażanym miejscu.
  • Nigdy nie przekraczaj czasu aplikacji! Samowolne wydłużanie bądź skracanie czasu mrożenia może spowodować uszkodzenie skóry bądź przyczynić się do tego, że procedura nie będzie skuteczna.
  • Bezpośrednio po zabiegu zabezpiecz miejsce aplikacji oddychającym opatrunkiem (plastrem, gazikiem itp.).

Po wymrażaniu możesz obserwować zmianę wyglądu brodawki. Skóra w tym miejscu może przybrać biały kolor, a następnie po 10-14 dniach odpaść wraz z kurzajką. Nigdy nie odrywaj samodzielnie zmiany, nawet, jeśli sprawia wrażenie, że zaraz sama odpadnie.

Po zabiegu w miejscu wymrażania może pojawić się pęcherzyk- nie wolno go przekłuwać, zdrapywać ani skubać. Chroń go przed uszkodzeniem, a miejsce zabiegu utrzymuj w czystości, aby zapobiec wystąpieniu infekcji. Proces wymrażania może również spowodować zaczerwienienie i/lub uczucie pieczenia w miejscu zabiegu - jest to reakcja normalna i nie powinna budzić niepokoju.

Kiedy do lekarza z kurzajkami?

Jeśli w ciągu 6-8 tygodni stosowane w domu leczenie nie przynosi widocznej poprawy, zalecana jest konsultacja z dermatologiem. Wizyty lekarskiej nie należy również odkładać, jeżeli brodawka ulegnie uszkodzeniu, zacznie krwawić bądź będzie sączył się z niej płyn. Może się zdarzyć, że zmiana zacznie się powiększać lub dojdzie do rozsiania brodawek, również wtedy zasięgnij porady specjalisty. 

Autor: Maria Kornacka Wojtaś
Konsultacja merytoryczna: Ewa Szaluś – dermatology Medicover

Źródła:

  • Mikołajczyk K., Żaba R., Zakażenia HPV jako problem kliniczny, Przewodnik Lekarza, 2005; 5: 38-475,
  • Polak-Pacholczyk I., Lassota-Falczewska M., Kozłowska M., Kaszuba A., Browarski T., Metoda fotodynamiczna (ALA-PDT) w leczeniu brodawek zwykłych, płaskich i stóp, Postępy Dermatologii i Alergologii, 2008; XXV, 4: 143–150,
  • Goyal-Stec M., Majewski S., Leczenie brodawek skórnych wywołanych przez wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV, human papillomavirus), Postępy Dermatologii i Alergologii,  2006; XXIII, 4: 157–160,>
  • Migas P., Heyka M., Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.) we współczesnej terapii – wskazania i bezpieczeństwo stosowania, Postępy Fitoterapii 2011, 3: 208-218,
  • ema.europa.eu, Assessment report on Chelidonium majus L., herba, 20.01.2012