Jak się przygotować do badania moczu? Normy badania moczu

Specjaliści zalecają, aby badanie moczu robić co 2-3 lata. Dostarcza ono wielu istotnych informacji nie tylko dotyczących pracy nerek czy układu moczowego, ale i stanu zdrowia całego organizmu. Osoby szczególnie narażone na choroby nerek powinny badać się częściej. Sprawdź także normy badania moczu.
  1. Przygotowania do badania moczu
  2. Badanie moczu - co można z niego wyczytać?
  3. Badanie moczu – jak często robić?
  4. Jak czytać wyniki? Normy badania moczu

Mocz będący efektem przefiltrowania naszej krwi przez nerki może dostarczyć wielu cennych informacji o stanie zdrowia. Jego analiza chemiczna, fizyczna i badania mikroskopowe pozwolą zdiagnozować liczne choroby i zaburzenia pracy wielu narządów. 

Przygotowanie do badania moczu

Pojemnik do badania moczu

Przed badaniem moczu musimy zaopatrzyć się w dostępny w aptekach pojemnik jednorazowy. Jeśli badanie ma charakter posiewu, należy zakupić sterylny pojemnik na mocz, a podczas pobierania próbki szczególnie trzeba zadbać o higienę (np. nie dotykać wnętrza pojemnika rękami).

Co to znaczy środkowy strumień moczu?

Pojemnik napełniamy pierwszym oddanym rano moczem. Wcześniej powinniśmy dokładnie umyć okolice intymne oraz odbyt. Panie powinny robić to od sromu w kierunku odbytu, panowie dokładnie umyć żołądź po odsunięciu napletka. Do wytarcia okolic intymnych najlepiej użyć jednorazowego ręcznika. Taka higiena ma zapobiec przedostaniu się do próbki moczu drobnoustrojów, które mogłyby zafałszować wynik badania.

Do analizy jest należy oddać środkowy strumień moczu. To oznacza, że najpierw powinniśmy wydalić jego niewielką ilość do muszli klozetowej, a następnie pobrać do pojemnika mocz z dalszego strumienia. Końcową porcję moczu należy również oddać do toalety.

Ile moczu potrzeba do badania?

Do badania ogólnego moczu potrzeba od około 50 do 100 mililitrów. Próbka na posiew może mieć objętość kilku mililitrów.

Jak długo można przechowywać mocz do badań?

Pojemnik należy szczelnie zamknąć i jak najszybciej dostarczyć do punktu pobrań. Jeśli nie można tego zrobić od razu, można umieścić pojemnik w lodówce i przynieść, jak tylko będzie to możliwe. W przypadku badania na posiew próbka nie może pozostawać w lodówce dłużej niż 2 godziny.

Badanie moczu u dzieci

U dzieci najlepiej pobrać mocz rano, tuż po karmieniu i po dokładnym umyciu okolic krocza. W celu stymulacji oddania moczu u niemowląt i małych dzieci możemy wykonać masaż. Możemy tym celu dziecku pomasować mięśnie grzbietu wzdłuż kręgosłupa od góry ku dołowi. Gdy dziecko zacznie oddawać mocz, tak jak w przypadku dorosłych, należy pobrać próbkę moczu ze środkowego strumienia.

Badanie moczu - co można z niego wyczytać?

Ciężar właściwy moczu

Ciężar właściwy moczu niższy od prawidłowego sugeruje zaburzenie pracy nerek i świadczy o ich niewydolności podczas filtrowania krwi. Podwyższony ciężar właściwy moczu wynika np. z obecności białka lub glukozy, ale towarzyszy również odwodnieniu po biegunce, silnych wymiotach, dużym wysiłku fizycznym czy niewystarczającym nawadnianiu organizmu.

Odczyn moczu

Odczyn obojętny lub zasadowy występuje u chorych z kamicą nerkową bądź przy zakażeniu dróg moczowych.

Białko w moczu 

Białko może oznaczać infekcję lub uszkodzenie nerek, ale pojawia się też przy wysokiej gorączce lub po ciężkim wysiłku fizycznym.

Glukoza w moczu

Glukoza w moczu czasem świadczy o cukrzycy lub stanie przed przedcukrzycowym.

Azotyny w moczu

Obecność azotyn wskazuje na infekcję, a bilirubiny na nieprawidłową pracę wątroby.

Ciała ketonowe w moczu

Większe niż fizjologiczne stężenia ciał ketonowych w moczu mogą świadczyć o chorobie. Najczęściej są następstwem rozwijającej się cukrzycy. Mogą też pojawić się z powodu nadczynności tarczycy, przyjmowania niektórych leków, ścisłej diety czy nawet głodówki. Przyczyną bywają też silne wymioty i biegunki, wysoka gorączka lub długi, obciążający wysiłek fizyczny.

Urobilinogen w moczu

Przekroczenie norm urobilinogenu bywa efektem zapalenia wątroby, uszkodzenia jej tkanek lub marskości. Występuje też po dużym wysiłku fizycznym lub bardzo obfitym, ciężkostrawnym posiłku.

Nabłonki płaskie i okrągłe w moczu

Obecność nabłonków płaskich i okrągłych jest naturalna i fizjologiczna, ale obecność innych rodzajów nabłonków w moczu może wskazywać na rozwijającą się chorobę nerek lub pęcherza.

Wałeczki w moczu

Występowanie pojedynczych wałeczków (różnokształtnych tworów formujących się w tkance nerek podczas rozkładania białek) może świadczyć o wysiłku fizycznym przed badaniem, ale ich duża liczba może sugerować uszkodzenie tkanki nerek.

Białe lub czerwone krwinki w moczu

Obecność w moczu białych krwinek czasem świadczy o rozwijającej się infekcji, zaś czerwone mogą alarmować o chorobie nowotworowej czy mechanicznym uszkodzeniu nerek.

Badanie moczu – jak często robić? 

Profilaktyczne badania moczu należy robić co dwa, trzy lata. Jeśli jednak znajdujemy się w grupie ryzyka zapadnięcia na choroby nerek, powinniśmy robić je co roku. Szczególnie narażone są osoby chore na cukrzycę, na nadciśnienie, serce, m.in. po zawałach, udarach. W grupie ryzyka są także osoby nadużywające środków przeciwbólowych, otyłe i palące papierosy, genetycznie obciążone chorobami nerek.

Każdorazowo o częstszej niż zazwyczaj konieczności kontroli wyników badania moczu decyduje lekarz na podstawie wywiadu medycznego, badania pacjenta i wyników poprzednich badań.

Zaburzenia pracy nerek

Najczęstszymi objawami, które sugerują zaburzenia pracy nerek, są

  • zmiana wyglądu moczu
  • zmiana częstotliwości oddawania moczu,
  • obrzęk rąk i nóg
  • opuchlizna okolic oczu,
  • apatia,
  • senność,
  • podwyższone ciśnienie
  • metaliczny posmak w ustach.

Nieinwazyjne badanie ogólne moczu i stężenia kreatyniny we krwi może przyczynić się do wykrycia choroby nerek, która często prowadzi do ich całkowitego ich zniszczenia. Tymczasem dzięki dostępnym lekom większość chorób nerek można z powodzeniem leczyć lub zahamować ich rozwój na wiele lat.

Badania wykonywane regularnie pomagają też zredukować ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru mózgu. Mogą również zapobiec postępowi infekcji i nowotworu. W wielu przypadkach ich wyniki ukierunkują dalszą diagnostykę i pozwalają uniknąć niepotrzebnych wizyt u wielu specjalistów. 

Jak czytać wyniki? Normy badania moczu 

Badanie Wartości referencyjne
Objętość moczu400–1800 ml/24 godz.
Ciężar właściwy1015–1025 g/ml
Kolorsłomkowożołty
Zapachnieznaczny
Wyglądprzejrzysty
pH4,8–7,4
Glukoza<15 mg/dl (jednostki SI: <0,84 mmo/l)
Białko<10 mg/dl (jednostki SI: 0,1 g/l)
Azotynynieobecne
Ciała ketonowe<5 mg/dl (jednostki SI: <0,5 mmol/l)
Bilirubina<0,2 mg/dl (jednostki SI: <3,4 μmol/l)
Urobilinogen<1 mg/dl (jednostki SI: <16,9 μmol/l)
Erytrocyty

0–1 w polu widzenia (<5/μl)

jednostki SI: 0–1 w p.w. (<5 Mpt/l)

Leukocyty

1–4 w polu widzenia (<10/μl)

jednostki SI: 1–4 w p.w. (<10 Mpt/l)

Wałeczki szkliste0–1 w polu widzenia
Wałeczki nabłonkowenieobecne
Wałeczki erytrocytarnenieobecne
Wałeczki leukocytarnenieobecne
Wałeczki ziarnistenieobecne
Nabłonki płaskie5–15 w polu widzenia
Nabłonki okrągłenieobecne
Bakterienieobecne
Drożdżakinieobecne
Szczawianyobecne
Moczanyobecne
Fosforanyobecne (zależnie od pH moczu)

Interpretację wyników badań należy pozostawić lekarzom. Przekroczenia wartości referencyjnych musi być ocenione w kontekście stanu zdrowia i wiedzy, jaką lekarz uzyska na podstawie wywiadu. 

Dowiedz się także, o czym świadczą kolor i skład moczu.
Przeczytaj, jak przygotować się do badania krwi

Autor: Halina Pilonis
Konsultacja merytoryczna: Aleksandra Woźniak Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover