HPV - 10 faktów, które powinniśmy znać

Powszechnie występujący wirus brodawczaka ludzkiego (HPV – Human Papilloma Virus) przyczynia się do rozwoju nowotworów, dlatego powinniśmy wiedzieć o nim jak najwięcej. Przedstawiamy 10 wybranych faktów dotyczących wirusa HPV.
  1. Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV – Human Papilloma Virus) to wirus z rodziny papillomawirusów. Istnieje ponad 100 typów tego wirusa – część z nich może być przyczyną powstawania łagodnych zmian, np. w postaci brodawek skórnych, inne prowadzą do rozwoju nowotworów złośliwych. Zakażenie HPV w ciągu swojego życia przechodzi nawet 50-80 proc. kobiet aktywnych seksualnie
  2. Wirus HPV jest przenoszony poprzez kontakt bezpośredni ze zmianami na skórze lub błonach śluzowych, drogą wertykalną (podczas porodu) albo drogą kontaktów seksualnych. Do zakażenia najczęściej przyczynia się stosunek seksualny pochwowy, analny lub oralny -  szczególnie ryzykowany jest kontakt bez użycia prezerwatywy.
  3. Zakażenie wirusem HPV jest jedną z przyczyn raka szyjki macicy (szóstego co do częstości występowania nowotworu kobiet w Polsce) oraz brodawek płciowych (kłykcin kończystych) i brodawczaków krtani. HPV może się także przyczyniać do powstawania innych, rzadszych nowotworów, takich jak: rak pochwy, sromu czy prącia i odbytu.
  4. Do infekcji może dojść także podczas porodu, gdy matka zaraża wirusem HPV swoje dziecko. Prawdopodobieństwo, że zarażona matka przekaże infekcję HPV noworodkowi wynosi 60 proc.
  5. Zakażenie wirusem HPV może przebiegać bezobjawowo, a dzięki działaniu układu immunologicznego po jakimś czasie zakażenie ustępuje samoistnie. Z powodu braku objawów osoby zakażone nie zdają sobie z tego sprawy i zanim dojdzie do eliminacji wirusa z organizmu, nieświadomie zarażają inne osoby. U osób zainfekowanych wirusem HPV niskiego ryzyka mogą się rozwinąć brodawki, czyli tzw. kłykciny kończyste w pochwie, na powierzchni odbytu, mosznie czy penisie.
  6. Za niemal 100 proc. przypadków raka szyjki macicy odpowiedzialnych jest zaledwie kilka podtypów wirusa HPV. Są to przede wszystkim typy: 16 i 18, a także 31, 33, 45 – czyli wirusy o wysokim ryzyku onkogennym. Infekują one głównie komórki błon śluzowych i są odpowiedzialne za ponad 70 proc. zachorowań na raka szyjki macicy (typ 16 i 18). Typ 16 powoduje ponad połowę wystąpień raka płaskonabłonkowego, natomiast typ 18 odpowiada za ok. 55 proc. przypadków raka gruczołowego szyjki macicy. Typy 31, 33, 45, 52 oraz 58 odpowiedzialne są za około 20% przypadków raka szyjki macicy.
  7. Obecnie nie ma skutecznych leków przeciwko HPV, można natomiast leczyć następstwa zakażenia: brodawki płciowe, brodawczaki krtani i raka szyjki macicy oraz zapobiegać zakażeniom HPV przez modyfikację stylu życia i szczepienia. Szczepienia są najskuteczniejszą metodą zapobiegającą zakażeniu onkogennymi typami HPV. Ryzyko zakażenia można także zmniejszyć, ograniczając liczbę partnerów seksualnych i stosując prezerwatywy. Oprócz szczepień, dla zapewnienia jak najskuteczniejszej ochrony, konieczne jest wykonywanie regularnych okresowych badań cytologicznych, które pozwalają na szybkie zidentyfikowanie ewentualnych zmian przednowotworowych i podjęcie leczenia.
  8. Szczepienia zapobiegające zakażeniom HPV zapewniają ochronę przed zakażeniem onkogennymi typami HPV poprzez odpowiedź immunologiczną organizmu, polegającą na stymulacji produkcji przeciwciał skierowanych przeciwko białkom właściwym dla wirusa HPV. Wysoką skuteczność szczepień udowodniły badania kliniczne, potwierdzając, że szczepionki są dobrze tolerowane, bezpieczne i wysoce immunogenne (zapewniające wysoki poziom odpowiedzi układu odpornościowego a tym samym ochrony).
  9. Szczepienie przeciwko HPV jest zalecane nastoletnim dziewczętom i kobietom do ukończenia 26. roku życia, optymalnie przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Szczyt zachorowań na raka szyjki macicy przypada w wieku 20-30 lat. Jednak odsetek zachorowań do 45. roku życia nadal jest wysoki, a badania mówią, że szczepionka jest skuteczna także w tym wieku, warto więc ją rozważyć. Szczepić mogą się także kobiety, które są nosicielkami wirusa HPV – poza typem 16 i 18. Warto wiedzieć, że szczepi się nawet kobiety, które karmią piersią.
  10. Nie ma jednej szczepionki, która obejmuje wszystkie typy onkogenne wirusa HPV. Dostępna jest szczepionka dwuwalentna, chroniąca przed typem 16 i 18, szczepionka czterowalentna, zawierająca antygeny wirusów 16, 18 oraz typy 6 i 11, odpowiadające za powstawanie brodawek płciowych. Jest również szczepionka 9-walentna, zawierająca dodatkowo 5 typów wirusa wybranych pod kątem częstotliwości występowania, chroniąca przed 90 proc. przypadków raka szyjki macicy. Żadna szczepionka przeciw HPV nie prowadzi do wyleczenia kobiet już zakażonych, ani nie sprawi, że zmiany nowotworowe czy przednowotworowe ustąpią, dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie cytologii.

Autor: Łucja Ratajczak
Konsultacja merytoryczna: Aleksandra Woźniak, Specjalista ds. Informacji Medycznej