HIV – droga zakażenia i testy

Co drugi Polak zakażony wirusem HIV nie wie o tym. Tymczasem najlepsze efekty leczenia uzyskuje się u tych, którzy poddali się terapii wkrótce po zakażeniu. Dlatego warto regularnie robić testy na HIV.
  1. Jak można się zarazić wirusem HIV?
  2. Ile osób choruje na HIV?
  3. Kiedy wykonać test na HIV
  4. Test na HIV - interpretacja wyników
  5. HIV a kontakt seksualny
  6. HIV w ciąży
  7. Życie z HIV

HIV, czyli wirus nabytego niedoboru odporności, niszczy układ odpornościowy, który po pewnym czasie przestaje zupełnie chronić organizm przed chorobami. Zakażenie HIV nie daje charakterystycznych objawów. Jeśli nie zrobi się testu diagnostycznego, można nawet przez 10-12 lat nie wiedzieć o tym, że uległo się zakażeniu. Tymczasem osoba, która nie wie i się nie leczy, może zachorować na AIDS, a także zakażać innych.

Jak można się zarazić wirusem HIV?

Wirus HIV przenosi się z człowieka na człowieka najczęściej podczas kontaktów seksualnych i drogą krwi. Udowodniono, że prezerwatywa znacznie zmniejsza ryzyko zakażenia, jeśli jest prawidłowo przechowywana, nie minęła data ważności, została właściwie założona i pozostała od początku do końca stosunku na swoim miejscu, nie pękła i nie zsunęła się. Wirus może wnikać do organizmu  poprzez zakażoną krew, gdy dostanie się ona na uszkodzoną skórę, błonę śluzową np. do oka, nosa, jamy ustnej, na narządy płciowe.

Zarazić się można też, gdy krew zostanie wprowadzona do organizmu podczas używania wspólnych igieł i strzykawek, np. do podawania środków odurzających. Przyszła matka może też zarazić swoje dziecko podczas ciąży, porodu, a także po porodzie w wyniku karmienia piersią.

Mieszkanie z osobą chorą na HIV

Ryzyka nie stanowi natomiast mieszkanie pod jednym dachem z osobą zakażoną. Nie zarazimy się w zwykłych, codziennych kontaktach z poprzez podanie ręki, podczas nauki, pracy, korzystając z tych samych naczyń, sztućców i urządzeń sanitarnych, przez kontakt ze śliną, potem i łzami osoby zakażonej. Również owady nie przenoszą tego wirusa.

Ile osób choruje na HIV?

Najnowsze dane epidemiologiczne są niepokojące, bo tylko w ciągu kilku ostatnich lat liczba zakażonych wirusem podwoiła się i wynosi niemal 37 milionów osób na świecie. To tak, jakby zarażeni byli wszyscy mieszkańcy kraju wielkości od Polski. ONZ alarmuje, że obecnie to Europa stoi przed największym wyzwaniem, jakim jest wzrost liczby nowych zakażeń. W 2015 roku liczbę osób zakażonych wirusem HIV w Europie szacowano na około 2 miliony.

W Polsce szacuje się, że zakażonych jest około 35 tysięcy, ale prawie połowa z nich nadal nie zdaje sobie z tego sprawy i nieświadomie może zakażać innych.  I chociaż medycyna radzi sobie dobrze z diagnostyką i leczeniem zakażenia wirusem HIV, większość osób nie wykonuje testów i żyje nieświadomie z HIV przez wiele lat, podejmując ryzykowne zachowania zakażają kolejne osoby.

Kiedy wykonać test na HIV

Testy na HIV powinno wykonać się najwcześniej po trzech miesiącach od momentu ryzykownej sytuacji. Jest nią kontakt seksualny, również oralny, z osobą, która nie wykonała testu w kierunku HIV i nie wie, czy jest zakażona, czy nie. Zwłaszcza, jeżeli odbył się on bez prezerwatywy lub uległa ona uszkodzeniu. Testy zaleca się też tym, którzy przebyli chorobę przenoszoną drogą płciową. Ryzykownym zachowaniem jest także używanie strzykawek i igieł do przyjmowania substancji psychoaktywnych, z których korzystały inne osoby. Test powinno się zrobić, jeśli straciło się kontrolę nad swoim zachowaniem np. pod wpływem alkoholu, narkotyków lub innych środków zmieniających świadomość. Niebezpieczne może być też zrobienie sobie tatuażu lub piercingu, czyli przekłucie uszu, pępka, nosa, języka, warg przy użyciu niesterylnego sprzętu.

Jak bezpiecznie wybrać studio tatuażu?

Wybierając studio tatuażu trzeba sprawdzić czy używane igły są jednorazowe i co ważne otwierane dopiero przy kliencie. Należy zwrócić uwagę czy pakiet nie był otwierany wcześniej i czy zawiera wewnątrz oznaczenia świadczące o tym, że proces sterylizacji przebiegł prawidłowo. Poza tym igły, rękawiczki, a także ręczniki papierowe muszą być zutylizowane w specjalnych pojemnikach. Salon powinien być czysty i przestrzegać zasad mających na celu dążenie do sterylności pomieszczenia.

Wskazaniem do wykonania testu jest również kontakt z cudzą krwią, która znalazła się na uszkodzonej skórze lub błonach śluzowych.

Test na HIV - interpretacja wyników

Testy na HIV można wykonać w większości laboratoriów diagnostycznych. W żadnym z krajów rozwiniętych nie można kupić w aptece i zrobić sobie w domu testu na HIV. Test polega na pobraniu niewielkiej ilości krwi. Nie trzeba być przed tym na czczo. Wynik w zależności od punktu diagnostycznego, dostępny jest następnego dnia lub po kilku dniach.Niezbędnym elementem testu na obecność wirusa HIV jest konsultacja lekarska na której pacjent zostanie poinformowany o tym jak interpretować wynik i jakie czynności należy podjąć po odebraniu wyniku. Niezależnie od tego jaki wynik się otrzyma.  

Jeśli przez 12 tygodni poprzedzających wykonanie testu nie było żadnych sytuacji, które mogłyby doprowadzić do zakażenia HIV, to wynik ujemny oznacza, że badana osoba nie jest zakażona HIV. Jeżeli jednak nie minęło jeszcze 12 tygodni od ostatniej ryzykownej sytuacji, to wynik nie jest pewny i należy powtórzyć badanie po tym okresie.

Wynik testu odbiera się wyłącznie osobiście. Nie udziela się informacji telefonicznie czy korespondencyjnie. Odbieranie wyniku jest okazją do wyjaśnienia wątpliwości, upewnienia się co do jego znaczenia.

Jeśli wynik badania przesiewowego jest dodatni, należy go potwierdzić testem Western Blot, jednocześnie należy poinformować o zakażeniu partnera/partnerów seksualnych. Rejestracja nie wymaga skierowania. Lista placówek znajduje się na stronie internetowej aids.gov.pl.

HIV a kontakt seksualny

W Polsce do większości przypadków zakażenia HIV dochodzi w wyniku ryzykownych zachowań seksualnych i stosowania dożylnego narkotyków. U 25% zdiagnozowanych pacjentów droga zakażenia pozostaje nieznanaWchodząc w nowy związek warto razem z partnerem wykonać test na HIV, nawet jeśli zna się tę osobę bardzo dobrze. Obecnie zakażenie najczęściej przenosi się drogą kontaktów heteroseksualnych. Zdarzają się też przypadki zakażenia wśród osób starszych, ponownie podejmujących aktywność seksualną.  Brak stosowania zabezpieczeń w grupie osób starszych wynikający z przekonania, że nie muszą oni zapobiegać niechcianej ciąży, powoduje ryzykowne zachowania. Dlatego powstają już kampanie edukacyjne skierowane do najstarszej grupy, w których dorosły syn edukuje ojca wyjeżdżającego do sanatorium.

Dlatego dziś nie mówimy już, jak niegdyś o „grupach ryzyka”, ale o „zachowaniach ryzykownych”.

Ryzykowne zachowania w kontekście HIV:

  • Stosunki seksualne odbytebez prezerwatywy,
  • wykonywanie tatuażu i kolczykowania (piercing),
  • przyjmowanie substancji psychoaktywnych w postaci iniekcji (zastrzyków),
  • utarta świadomości na skutek spożycia alkoholu bądź zażywania narkotyków,
  • przygodne kontakty seksualne.

HIV w ciąży

Jeśli przyszli rodzice wiedzieliby, że są nosicielami wirusa, mogliby uchronić przed nim dziecko. Od kilku lat obowiązują przepisy, zgodnie z którymi lekarz ginekolog ma obowiązek zaproponować pacjentce spodziewającej się potomstwa dwukrotne badanie w kierunku HIV. Wykrycie wirusa wcześnie w ciąży umożliwia takie jej prowadzenie, aby maksymalnie zwiększyć szansę na to by dziecko urodziło się zdrowe. Ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko, gdy matka nie jest świadoma nosicielstwa, wynosi około 30%, a gdy wie o tymi ciąża jest prowadzona zgodnie z wytycznymi, a kobieta stosuje się ściśle do zaleceń lekarza, tylko 1%. Leki antyretrowirusowe ograniczają bowiem je do minimum. 

Podczas ciąży zakażona kobieta przyjmuje leki zmniejszające ilość wirusa we krwi i dzięki temu chroni dziecko. Leczenie powinno być rozpoczęte nie później niż na początku drugiego trymestru ciąży i kontynuowane po porodzie. Ryzyko przeniesienia zakażenia podczas karmienia piersią wynosi około 1% gdy trwa krócej niż 6 miesięcy, jeśli trwa dłużej gwałtownie wzrasta – nawet do 50%. Z tego względu zgodnie z obowiązującymi wytycznymi nie zaleca się karmienia piersią kobietom zakażonym  wirusem HIV.

Życie z HIV

Wczesne wykrycie zakażenia HIV nie pozostaje bez wpływu na wyniki leczenia. Dziś medycyna coraz lepiej radzi sobie z wirusem. Dzięki regularnie przyjmowanym lekom osoby zakażone żyją podobnie długo, jak ludzie niezakażeni. Mogą też prowadzić podobny tryb życia, mieć dzieci, pracować. Osoba, która wie, że jest zakażona HIV, ma szansę uchronić się przed rozwinięciem pełnoobjawowego AIDS. Wszystkie najnowocześniejsze terapie są już w Polsce dostępne. Trzeba jednak pamiętać, że najlepsze efekty leczenia uzyskuje się u pacjentów, którzy zaczęli je wkrótce po zakażeniu. Chodzi bowiem o to, aby szybko ograniczyć namnażanie wirusa i uszkodzenia układu immunologicznego. 

Autor: Halina Pilonis 
Konsultacja merytoryczna: Aleksandra Woźniak Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover