Cukrzyca - informacje ogólne

Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych, które charakteryzują się zbyt wysokim poziomem cukru we krwi, czyli hiperglikemią. Stan ten wynika z zaburzeń w wydzielaniu i/lub działaniu insuliny (insulina jest hormonem umożliwiającym tkankom przyswojenie glukozy). Na świecie na cukrzycę choruje 387 milionów ludzi - z czego prawie 50% nie wie o swojej chorobie. Liczba chorych wzrasta lawinowo, nie dalej jak w 1980 roku chorych było tylko 153 miliony. Eksperci mówią już o „epidemii cukrzycy”. Jest to problem nie tylko zdrowotny, ale i społeczny – w 2014 roku z powodu cukrzycy zmarło 4,9 miliona ludzi. W Polsce sytuacja nie wygląda lepiej – chorych szybko przybywa, jest ich już ponad 2 miliony, z czego ok. 30% z nich jest niezdiagnozowanych. Rocznie, na skutek powikłań cukrzycowych, umiera ponad 20 tys. Polaków.

Cukrzycę można podzielić na pięć rodzajów: cukrzycę typu 1, cukrzycę typu 2, cukrzycę ciążową, cukrzycę jednogenową i cukrzycę typu MODY.

Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów – zwłaszcza oczu (retinopatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie naczyń krwionośnych siatkówki, prowadzące do pogorszenia wzroku), nerek (niewydolność, która może wymagać dializ), nerwów, serca i naczyń krwionośnych (udary mózgu i mogące prowadzić do amputacji zaburzenia krążenia krwi w kończynach).

Cukrzyca typu 1 nazywana jest potocznie insulinozależną, ponieważ wymaga stałego podawania insuliny. Występuje zwykle u dzieci i dorosłych poniżej 30. roku życia. Jej przyczyną jest autoimmunologiczny (inaczej autoagresywny, czyli taki, podczas którego układ odpornościowy atakuje własny organizm), przewlekły proces zapalny, który niszczy w trzustce komórki β odpowiedzialne za wytwarzanie insuliny. Insulinę podaje się za pomocą wielokrotnych wstrzyknięć pod skórę lub za pomocą pompy insulinowej. Niedostarczanie insuliny z zewnątrz, prowadzi do znacznej hiperglikemii, kwasicy ketonowej (jest to bardzo poważne zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu), śpiączki, a nawet śmierci.

Na cukrzycę typu 2 potocznie mówi się insulinoniezależna, ponieważ nie wymaga dostarczania insuliny z zewnątrz. Jest to najczęstsza postać cukrzycy. W jej przebiegu zaburzone jest zarówno wydzielanie (dochodzi do niedoborów) jak i działanie insuliny. Ponadto organizm chorego wykazuje insulinooporność, czyli brak wrażliwości na działanie tego hormonu. W przypadku tego typu choroby, nadmiar cukru we krwi nie daje tak silnych objawów i często pozostaje ona niewykryta. Na cukrzycę typu 2 chorują częściej osoby powyżej 40. roku życia, a głównym czynnikiem ryzyka jest otyłość. Leczenie polega na redukcji masy ciała, zwiększeniu wysiłku fizycznego, wprowadzeniu diety cukrzycowej oraz stosowaniu doustnych leków przeciwcukrzycowych. U części chorych po jakimś czasie może zaistnieć potrzeba terapii insuliną.

Cukrzyca ciążowa to choroba polegająca na nieprawidłowej tolerancji cukrów, ujawniająca się podczas ciąży. Cukrzyca ta samoistnie mija po porodzie, ale jest czynnikiem ryzyka późniejszego wystąpienia cukrzycy typu 2. Może być zagrożeniem dla matki i dziecka. Z tego powodu każdą ciężarną poddaje się badaniu przesiewowemu między 24. a 28. tygodniem ciąży. Badanie pozwala odpowiednio wcześnie wykryć chorobę i otoczyć kobietę odpowiednią opieką.

Cukrzyca jednogenowa powstaje w wyniku mutacji jednego genu i najczęściej jest związana z problemami wydzielania insuliny. Ten rodzaj choroby stanowi od 1 do 2% wszystkich przypadków cukrzycy. Ostatecznym sposobem na jej zdiagnozowanie jest przeprowadzenie badań genetycznych. Zlokalizowanie genu, w którym dochodzi do mutacji, pozwala na podjęcie optymalnego leczenia. Najczęściej występującym rodzajem cukrzycy jednogenowej jest cukrzyca MODY (od angielskiego Maturity Onset Diabetes of the Young).

Chory na cukrzycę MODY charakteryzuje się kilkoma cechami, m.in.: młodym wiekiem zachorowania (najczęściej przed 25. rokiem życia), niewielkim zapotrzebowaniem na insulinę, wczesnym zachorowaniem na cukrzycę u co najmniej dwóch członków rodziny i wysokim stężeniem cukru w moczu. U pacjentów z tym typem choroby mogą rozwijać się przewlekłe powikłania cukrzycy, dlatego powinni dążyć oni do wyrównania choroby. W zależności od genu, który uległ mutacji (HNF1A czy gen glukokinazy), lekarz zaleca odpowiednie postępowanie – w pierwszym przypadku jest to stosowanie doustnych leków przeciwcukrzycowych lub konieczność terapii insuliną. W drugim przypadku zaleca się zdrowe żywienie z wyłączeniem cukrów prostych.

Konsultacja merytorycznarozwińzwiń

Dr n. med. Jacek Walewski, diabetolog