Choroba afektywna dwubiegunowa - objawy, przyczyny, leczenie

Choroba afektywna dwubiegunowa - czyli zaburzenia afektywne dwubiegunowe - charakteryzuje się nawrotami (co najmniej dwoma) epizodów maniakalnych i depresyjnych. Ma charakterystyczne objawy. Po okresie podwyższenia nastroju, aktywności, wzmożonej energii, następuje jego obniżenie a następnie chwilowy powrót do zdrowia, aż do następnego epizodu chorobowego.
  1. Choroba afektywna dwubiegunowa
  2. Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej
  3. Przyczyny choroby afektywnej dwubiegunowej
  4. Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej
  5. Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej
  6. Rokowania i powikłania choroby afektywnej dwubiegunowej
  7. Zapobieganie chorobie afektywnej dwubiegunowej

Choroba afektywna dwubiegunowa

Początek zaburzeń dwubiegunowych zaczyna się zwykle przed 40. rokiem życia, a najczęściej występuje między 28. a 35. rokiem życia. Dotyczy w równym stopniu kobiet jak i u mężczyzn.

Średnia długość epizodu depresyjnego to około 3 miesięcy, choć może trwać on nawet około pół roku. Epizody maniakalne natomiast trwają od 2 tygodni do 5 miesięcy i pojawiają się nagle.

Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej

W zależności od fazy choroby, epizodu maniakalnego bądź depresyjnego, występują charakterystyczne dla zaburzenia objawy.

Faza epizodu maniakalnego:

  • Symptomy nastroju - charakteryzuje je m.in. zwykle: ekspansywność lub euforia bądź pobudliwość a także rozdrażnienie.
  • Symptomy poznawcze – należą do nich myśli maniakalne, które charakteryzują się np. niewiarą w ograniczenia i zdolności.
  • Symptomy motywacyjne – cechuje je m.in. nadmierna aktywność chorego.
  • Symptomy somatyczne, fizyczne – zaliczyć przykładem których może być m.in. ograniczona potrzeba snu.

Faza epizodu depresyjnego:

  • obniżony nastrój,
  • głęboki smutek,
  • poczucie pustki,
  • bezradności,
  • utrata zainteresowań i zdolności radowania się,
  • apatia oraz zahamowanie aktywności.

Według Międzynarodowej Klasyfikacji zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania, do często spotykanych objawów depresji należą także :

  • osłabienie koncentracji i uwagi,
  • niska samoocena i mała wiara w siebie,
  • poczucie winy i małej wartości,
  • pesymistyczne, czarne widzenie przyszłości,
  • myśli i czyny samobójcze,
  • zaburzenia snu,
  • zmniejszony apetyt. 

Przyczyny choroby afektywnej dwubiegunowej

W przypadku zaburzeń afektywnych dwubiegunowych wymienia się czynniki neurochemiczne (uzależnione od procesów chemicznych toczących się w tkankach mózgu), genetyczne, biologiczne oraz psychologiczne. Dodatkowo, wśród przyczyn zaburzeń afektywnych dwubiegunowych należy wymienić występowanie chorób afektywnych u krewnych pierwszego stopnia czy osobowość ekstrawertywną.

Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej

Jeśli zaobserwujemy u siebie bądź swoich bliskich silne, niepokojące zmiany nastrojów, należy zgłosić się do specjalisty celem diagnozy. Iternista, psychiatra bądź psycholog, po przeprowadzonym wywiadzie oraz odpowiednich badaniach postawi właściwe rozpoznanie i podejmie stosowne leczenie.

W diagnozowaniu zaburzeń afektywnych wykorzystuje się m.in.

Skala depresji Hamiltona

Skala depresji Hamiltona jest najczęściej stosowanym testem na depresję w psychiatrii ogólnej. Występuje w dwóch wariantach: 17 pytań i 21 pytań.

Ocenia zachowanie i stan pacjenta w takich obszarach jak:

  • nastrój depresyjny
  • poczucie winy
  • zniechęcenie do życia
  • myśli, tendencje samobójcze
  • zaburzenia spania oraz zasypiania
  • aktywność złożona, praca;
  • spowolnienie, zahamowanie;
  • niepokój, podniecenie ruchowe;
  • lęk – objawy depresyjne i somatyczne;
  • objawy somatyczne ogólne;
  • utrata libido;
  • hipochondria;
  • ubytek masy ciała;
  • krytycyzm.

Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej

Leczenie zaburzeń afektywnych dwubiegunowych polega na długotrwałym stosowaniu odpowiednich leków, m. in.: leków normotymicznych (tzw. stabilizatorów), neuroleptycznych czy przeciwdepresyjnych oraz psychoterapii.

Obecnie proponuje się pacjentom, podobnie jak w zaburzeniach jednobiegunowych, terapie interpersonalną lub poznawczą, wspomagająca stosowanie się przez pacjenta do zaleceń lekarskich.

Bardzo ważna jest edukacja rodzinna, która może zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Interwencje psychospołeczne stanowią cenne wsparcie w leczeniu lekkich do umiarkowanych zaburzeń dwubiegunowych.  

Rokowania i powikłania choroby afektywnej dwubiegunowej

Znaczne polepszenie samopoczucia osób chorych na zaburzenia afektywne dwubiegunowe jest możliwe. Długotrwała farmakoterapia (leczenie lekami) przynosi wymierne korzyści, jednak bardzo prawdopodobne są nawroty opisywanych zaburzeń.

Skutki choroby dwubiegunowej

Skutki występowania choroby są tożsame ze skutkami epizodu depresyjnego czy maniakalnego np. pogorszenie funkcjonowania społecznego, obniżenie statusu zawodowego i społecznego, wynikające z dłuższych okresów niezdolności do pracy i związanych z tym problemami finansowymi, zaburzenia relacji z bliskimi, rozwody.

Chorzy mają obniżone poczucie własnej wartości, tracą zaufanie do siebie, własnych decyzji i ocen. Istnieje ryzyko samobójstwa.    

Zapobieganie chorobie afektywnej dwubiegunowej

Zapobieganie zaburzeniom afektywnym dwubiegunowym polega m. in. na zwracaniu uwagi na odpowiednią dietę, wypoczynek, aktywność fizyczną i używaniu odpowiednich metod radzenia sobie ze stresem.

W celu zapobiegania nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej stosuje się farmakoterapię, w tym m.in. węglan litu oraz psychoterapię. Postępowanie powinno wyglądać tak, jak w przypadku epizodów depresyjnych i maniakalnych.

Autor: dr n. med. Barbara Wiśniewska – Specjalista Psychologii Klinicznej

Źródła:

  • Bilikiewicz A. (red.) Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, PZWL, Warszawa 2007;
  • Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. „Vesalius”, Kraków, Warszawa 2000
  • Dent J., Close H., Ryder J. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe w: Bennett -Levy J., Butler G., Fennel M. i in. Oksfordzki podręcznik eksperymentów behawioralnych w terapii poznawczej, Alliance Press, Gdynia 2005
  • Czabała J.Cz. Podstawowe zaburzenia psychiczne w: Strelau J. (red.) Psychologia Podręcznik akademicki, GWP, Gdańsk 2002
  • psych.waw.pl
  • Seligman M.E.P., Walker E.F., Rosenhan D.L. Psychopatologia. Zyski i S-ka, Poznań 2003;
  • Seligman M.E.P. Helplessness. W.H. Freema,& Co., San Francisco 1975.
  • www.who.un.org.pl
  • Lee Brosan, Brenda Hogan „ An intruduction to coping with depression” Robinson, London 2007
  • psychitria.bydgoszcz.eu
  • Sęk H., Psychologia Kliniczna t.2, PWN, Warszawa 2013
  • Dalton L., Farrington A., Getting through depression with CBT: a young persons`s guide, Blue Stallion Publications Oxon, 2004
  • online.synapsis.pl