Celiakia

Celiakia nazywana jest inaczej glutenozależną chorobą trzewną i nazwa ta dobrze oddaje główne cechy tego schorzenia – dotyczy ona trzewi (wnętrzności) i związana jest z działaniem glutenu. Choroba ta ma podłoże immunologiczne i występuje u osób z predyspozycją genetyczną. 

Szacuje się, że celiakia bezobjawowa występuje u 1 osoby na 100-300, natomiast objawy choroby ujawniają się u 1 na 3300 osób, z czego dwa razy częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Choroba może ujawnić się w różnym wieku, ale najczęściej diagnozowana jest u dzieci. W Polsce wykrywa się jedynie 5% zachorowań. 

Celiakia występuje częściej niż w ogólnej populacji u chorych na choroby autoimmunologiczne1 lub genetyczne takie jak:

  • cukrzyca typu 1
  • autoimmunologiczne choroby wątroby i tarczycy
  • zespół Downa2
  • zespół Turnera3

U krewnych I stopnia (rodziców, dzieci, rodzeństwa) chorych na celiakię odnotowywane jest zwiększone ryzyko wystąpienia choroby trzewnej – wynosi ono 5-15%.

Negatywny wpływ glutenu na organizm może objawiać się również wystąpieniem alergii na pszenicę oraz nadwrażliwością na gluten.

CeliakiaAlergia na pszenicęNadwrażliwość na gluten
PatomechanizmAutoimmunologiczny1 alergicznynieautoimmunologiczny, niealergiczny 
Częstość występowania w populacji1%0,4-4%6%
Objawy kliniczneból brzuchu, biegunka, brak przyrostu masy ciała, niedokrwistość, osteoporoza, zaburzenia psychiczne, możliwy przebieg bezobjawowykurczowy ból brzucha, wymioty, nudności, nieżyt nosa, pokrzywka, astmaobjawy jak w celiakii i/lub alergii na pszenicę, zaburzenia zachowania, przewlekłe zmęczenie, ból stawów i mięśni, drętwienie kończyn dolnych
Przeciwciała+-nie ma markerów, choroby, rozpoznanie stawia się przez wykluczenie celiakii i nie ma alergii na pszenicę
Biopsja dwunastnicyzanik kosmkówprawidłowanie ma markerów choroby, rozpoznanie stawia się przez wykluczenie celiakii i alergii na pszenicę
Testy skórne, alergenoswoiste IgE-+nie ma markerów choroby, rozpoznanie stawia się przez wykluczenie celiakii i alergii na pszenicę
Leczenieścisła dieta bezglutenowaeliminacja pszenicydieta bezglutenowa, ale niewielkie ilości glutenu mogą być tolerowane

1 Choroba, w której organizm, a właściwie jego układ odpornościowy, w ramach obrony przed infekcją błędnie atakuje zdrowe tkanki.
2 Uwarunkowany genetycznie zespół wad wrodzonych spowodowany obecnością dodatkowego chromosomu 21 (trisomia 21). Najbardziej widoczne cechy zewnętrzne tej choroby dotyczą twarzy i są to: skośne szpary powiekowe, gwiaździście, regularnie ułożone jasne plamki na tęczówce oka, krótki grzbiet nosa i nisko położone i małe małżowiny uszu.
3 Jest to uwarunkowany genetycznie zespół wad wrodzonych spowodowany brakiem jednego z chromosomów X. Najważniejsze cechy osób z tą chorobą to: niski wzrost, słabo zaznaczone cechy żeńskie i wrodzone nieprawidłowe ukształtowanie jajników, które w większości przypadków prowadzi do bezpłodności.

Konsultacja merytoryczna: dr Monika Dąbrowska - Molenda, dietetyk

Źródła:

  • Strona internetowa Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej (www.celiakia.pl) – polecany link.
  • „Interna Szczeklika 2015”.
  • „Częste problemy w praktyce pediatrycznej” wyd. Medycyna Praktyczna.
  • „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” H. Ciborowska, A. Rudnicka.
  • www.nhs.uk