Anoreksja – objawy, przyczyny, leczenie anoreksji

Anoreksja dotyka niecały 1% osób dorosłych, częściej występuje u kobiet i młodzieży w okresie dorastania. Zwykle pierwsze objawy anoreksji są niezauważalne dla bliskich. Objawem alarmującym jest dopiero utrata masy ciała, zmuszanie się do intensywnych ćwiczeń czy odmowa jedzenia. Wśród przyczyn tego zaburzenia odżywiania wymienia się czynniki społeczne, kulturowe czy indywidualne predyspozycje. Leczenie często dotyczy nie tylko osoby chorej, ale również jej rodziny i bliskich.
  1. Anoreksja – co to jest? Informacje ogólne o anoreksji
  2. Objawy anoreksji
  3. Przyczyny anoreksji
  4. Rozpoznanie anoreksji
  5. Leczenie anoreksji
  6. Rokowanie i powikłania anoreksji
  7. Zapobieganie anoreksji

Anoreksja – co to jest? Informacje ogólne o anoreksji

Anoreksja to jedna z form zaburzeń odżywiania, która charakteryzuje się niechęcią do jedzenia. Nazwa pochodzi od greckich słów an (pozbawienie, brak) oraz oresis (apetyt) i określa brak łaknienia. Choć głodujące dziewczęta były opisywane już w średniowieczu, to jednak dopiero w XIX wieku zaczęto zajmować się tym zagadnieniem od strony medycznej.

Anoreksja restrykcyjna i anoreksja bulimiczna  

W XX wieku dokonano podziału anoreksji (jadłowstrętu psychicznego) na typ restrykcyjny i bulimiczny. Anoreksja restrykcyjna charakteryzuje się utratą masy ciała i stałym ograniczeniem podaży kalorii.  Anoreksję bulimiczną  z kolei cechują ataki objadania się a następnie przeczyszczanie się za pomocą różnych środków takich jak: wymioty czy lewatywa.

Szacuje się, że na jadłowstręt psychiczny cierpi od 0,2% do 0,8% osób dorosłych oraz od 0,5% do 1% osób w okresie dorastania. Te wskaźniki stale rosną. Częściej zaburzenie to pojawia się u kobiet niż u mężczyzn.

Objawy anoreksji

Zwykle początkiem anoreksji jest odchudzanie. Powodem odchudzania mogą być krytyczna uwaga dotycząca nadwagi skierowana przez kogoś bliskiego, chęć wyglądania tak jak ulubiona modelka czy presja środowiska, w którym dana osoba się obraca. Na początku jadłowstręt psychiczny pozostaje niezauważony przez otoczenie, a kobieta nie postrzega siebie jako chorej. Problemy zaczynają się, gdy masa ciała zaczyna być zbyt niska, a osoba chora nadal odmawia przyjmowania pokarmów w większej ilości.

Głodzenie się zwykle połączone jest z intensywnymi ćwiczeniami. Jednocześnie chore mają tendencję do jedzenia w samotności, pewnie dlatego, aby nikt nie zwracał im uwagi, że jedzą zbyt mało. W miarę postępowania choroby dochodzi do izolacji od bliskich i wyniszczeniea organizmu, które w skrajnych, nieleczonych przypadkach może prowadzić do śmierci.  

Przyczyny anoreksji

Przyczyn anoreksji upatruje się w kilku grupach czynników, do których zalicza się czynniki uwarunkowane kulturowo, związane ze środowiskiem rodzinnym oraz  indywidualne czynniki ryzyka.

Anoreksja a czynniki kulturowe

Do pierwszej grupy należą m. in. moda na szczupłą sylwetkę. Powoli próbuje się zmienić ten stereotyp, poprzez np. programy telewizyjne propagujące trend, że posiadanie trochę więcej kilogramów jest również piękne. Nadal jednak dominuje przekonanie, że najbardziej pożądana jest „talia osy”. To sprawia, że kobiety chcą dążyć do takiej figury, niekiedy niszcząc swoje zdrowie.  

Anoreksja a czynniki rodzinne

Do powstania anoreksji mogą przyczynić się również czynniki rodzinne. Są one różnorakie, a jednym z nich może być na przykład występowanie zaburzeń psychicznych w rodzinie. Zwykle jednak, w pierwszej kolejności, dużą uwagę zwraca się na relacje panujące między członkami rodziny. Relacje, które utrudniają autonomię podczas dorastania, mogą przyczyniać się do rozwoju anoreksji. Co więcej, w środowisku domowym, osoby chore mają przekazywany również perfekcjonizm, ich rodziny cechuje nastawianie rywalizacyjne.

Anoreksja a czynniki indywidualne

Do czynników indywidualnych zaliczamy z kolei m. in. zaburzony obraz siebie, silną potrzebę osiągnięć czy otyłość.  Zdarza się bowiem, że sygnały jakie daje otoczenie: „jesteś gruba”, powodują, że dana osoba zaczyna się odchudzać, a proces ten nie kończy się po osiągnięciu optymalnej wagi. Warto również zaznaczyć, że w pracach naukowych wspomina się również o genetycznych uwarunkowaniach jadłowstrętu psychicznego. 

Rozpoznanie anoreksji

Rozpoznania jadłowstrętu psychicznego dokonuje lekarz internista, psychiatra bądź psycholog po przeprowadzeniu wywiadu i odpowiednich badań.

Czy mam anoreksję?

Kryteriami anoreksji według klasyfikacji ICD 10 są m.in:

  • Zmniejszenie masy ciała – co najmniej o 15% poniżej prawidłowej wartości przy konkretnym wzroście i wieku
  • Zachowania mające na celu zmniejszenia masy ciała – unikanie „tuczącego” pożywienia
  • Ocenianie siebie jako osoby otyłej oraz pojawienie się lęku przed przytyciem, co prowadzi do narzucenia sobie niskiego progu masy ciała

Zwykle podczas wizyty padają więc między innymi pytania o masę ciała, zachowania jedzeniowe czy stosunki rodzinne.

Leczenie anoreksji

Sposób leczenia anoreksji zależy od tego w jakim stadium choroby znajduje się pacjent. Jeśli jego stan zagraża życiu, konieczna jest oczywiście hospitalizacja. Natomiast, jeżeli takiego niebezpieczeństwa nie ma, leczenie odbywa się ambulatoryjnie.

Leczenie anoreksji polega m.in. na regularnych wizytach u psychoterapeuty. Prowadzi się psychoterapię indywidualną, rodzinną oraz farmakoterapię. Należy przy tym zaznaczyć, iż nie ma jednego, konkretnego leku na anoreksję, a terapia lekowa ma na celu leczenie powikłań zaburzenia odżywiania. Psychoterapia indywidualna z kolei polega m.in. na tym, aby pacjent zaakceptował, polubił siebie, a przy tym nie myślał ciągle o odchudzaniu się.

W przypadku, gdy osoba chora jest niepełnoletnia, prowadzi się również terapię rodzinną, podczas której rodzina pacjenta dowiaduje się o przyczynach choroby oraz formach pomocy. Ten rodzaj terapii wskazany jest również wówczas, gdy relacje rodzinne mają wpływ na rozwój zaburzenia.

Anoreksja a dieta

Oczywiście ważna jest również odpowiednia dieta. Wiąże się ona z koniecznością nauki odpowiedniego sposobu odżywiania się, tak aby wyniszczony organizm mógł się odbudować, a następnie, aby waga utrzymywała się na odpowiednim poziomie.      

Rokowanie i powikłania anoreksji

Rokowania wyleczenia jadłowstrętu psychicznego zależą m.in. od stadium choroby czy chęci samego pacjenta. Ważne jest, aby on sam chciał dokonać pewnych zmian, zaakceptował siebie i zaufał osobom, które chcą mu pomóc. Należy przy tym zaznaczyć, że nie zawsze dochodzi do wyleczenia tego zaburzenia odżywiania.

Powikłania anoreksji są różnorakie. Pierwszym, widocznym na pierwszy rzut oka, jest utrata tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej. Zwykle widzimy, że dana osoba jest zbyt chuda. Kolejnym skutkiem jest nietolerancja chłodu, obrzęki czy zasinienie stóp. Obserwuje się również zanik mięśnia sercowego, zawroty głowy, wzdęcia, zaparcia czy suchość skóry. Należy jednak zaznaczyć, iż są to jedynie przykładowe, spośród szerokiej gamy, powikłania jadłowstrętu psychicznego. Najbardziej tragicznym jest oczywiście śmierć osoby chorej. Szacuje się, że takowa następuje u 5-10% chorych.

Zapobieganie anoreksji

Podstawą w zapobieganiu anoreksji wydają się być prawidłowe relacje rodzinne. Ważne jest, aby dużo rozmawiać z dzieckiem, szanować jego zdanie, znać problemy i rozwiewać obawy. Nie należy też go nadmiernie kontrolować. W odpowiednim rozwoju niezbędna jest bowiem autonomia.

Zalecane postępowanie w przypadku anoreksji

  1. Rozmawiaj z dzieckiem
  2. Daj dziecku możliwość wyboru
  3. Dbaj o jakość komunikacji w rodzinie
  4. Pamiętaj, nie jest ważne zdanie środowiska, tylko dziecka
  5. Pytaj o problemy dziecka i postaraj się pomóc mu je rozwiązać

Dowiedz się także o innych zaburzeniach odżywiania:

Autor: dr n. med. Barbara Wiśniewska

Źródła:

  • Józefik Barbara (red.) Anoreksja i Bulimia Psychiczna, Wydawnictwo UJ, Kraków 1999
  • Rabe-Jabłońska (red.) Powikłania somatyczne jadłowstrętu psychicznego, Komitet Redakcyjno-Wydawniczy PTP, Kraków 2006
  • Freeman Chridtopher Overcoming Anorexia Nervosa, Robinson, London 2009
  • Lacey J. Hubert i in. Overcoming Anorexia, Sheldon Press, London 2007