Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12

Dowiedz się, jakie są przyczyny niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 oraz jakie objawy daje ta choroba.

Informacje ogólne

Jest to niedokrwistość, w której niedobór witaminy B12 (podobnie jak w niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego) powoduje zaburzenia w dojrzewaniu czerwonych krwinek. Rosną one wtedy większe niż powinny być. Na ten rodzaj niedokrwistości choruje więcej kobiet niż mężczyzn oraz osoby mające grupę krwi A i niebieskie oczy. Choroba może występować rodzinnie. Niedobór witaminy B12 może współistnieć z niedoborem kwasu foliowego.

Przyczyny

Główne przyczyny niedoboru witaminy B12 to:

  • dieta wegańska
  • alkoholizm
  • zaburzenia wchłaniania - witamina B12 wchłania się w końcowym odcinku jelita cienkiego po wcześniejszym związaniu ze specjalnym czynnikiem (tzw. czynnik wewnętrzny, IF7) wytwarzanym przez komórki błony śluzowej żołądka
    • niedokrwistość złośliwa8
    • wrodzony niedobór lub nieprawidłowość działania czynnika IF7
    • stan po usunięciu żołądka lub jelita krętego
    • stan po operacjach bariatrycznych (zmniejszających żołądek)
    • choroba Leśniowskiego-Crohna9
    • przewlekłe zapalenie trzustki
    • wrodzone wybiórcze zaburzenie wchłaniania
    • leki: metformina, leki hamujące wydzielanie kwasu solnego

Objawy

Poza objawami charakterystycznymi dla niedokrwistości (które występują w stanie zaawansowanym), w anemii z niedoboru witaminy B12 mogą występować objawy samego niedoboru. Są to:

  • objawy ze strony przewodu pokarmowego (występują u ok. 50% chorych)
    • utrata czucia smaku
    • pieczenie języka, cechy zapalenia (język gładki, ciemnoczerwony), z utratą apetytu i chudnięciem (u ok. 50% chorych dochodzi do zmniejszenia masy ciała o 5-15 kg)
    • nudności
    • zaparcia lub biegunki
  • objawy neurologiczne
    • porażenie rąk i stóp, którego pierwszym objawem jest kłucie opuszek palców stóp
    • uczucie przechodzenia prądu wzdłuż kręgosłupa przy pochyleniu głowy do przodu (tzw. objaw Lhermitte’a, występuje u niektórych chorych)
    • drętwienie rąk i nóg
    • niestabilność chodu
    • zaburzenia w oddawaniu moczu, nietrzymanie moczu
    • impotencja
    • osłabienie wzroku lub słuchu
  • objawy psychiatryczne
    • zaburzenia nastroju (depresja, mania, zmienność nastroju)
    • urojenia
    • u osób starszych głównym objawem może być otępienie umysłowe
  • inne objawy
    • przedwczesne siwienie
    • nieznaczne zażółcenie powłok skóry (barwa cytrynowa), czasami nabyte bielactwo
    • niepłodność
    • zakrzepica

Rozpoznanie

W morfologii na niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 wskazywać może zmniejszenie stężenia hemoglobiny1, zwiększenie średniej objętości erytrocytu3 (MCV) oraz umiarkowana małopłytkowość.

Ważne jest wyjaśnienie przyczyny niedoboru witaminy B12 – jeżeli jest to niedokrwistość złośliwa8 to zaleca się badanie w kierunku przeciwciał przeciwko czynnikowi IF7. Równocześnie zalecane jest wykonanie gastroskopii i badania w kierunku współistniejących chorób autominnumologicznych10, zwłaszcza chorób tarczycy.

Leczenie

Leczenie polega na suplementacji witaminy B12, najczęściej domięśniowo (rzadziej doustnie, chyba, że w dużych dawkach). W diecie należy zwiększyć rolę produktów pochodzenia zwierzęcego.

Powikłania

Niedobór witaminy B12, z niedokrwistością lub bez, może prowadzić do:

  • zmian neurologicznych – zaburzenia widzenia, zaburzenia pamięci, mrowienie rąk i nóg, problemy z koordynacją ruchową (która może powodować trudności w mówieniu i chodzeniu), uszkodzenie części układu nerwowego
  • niepłodności
  • raka żołądka (u chorych z niedokrwistością złośliwą8, u których obecne jest zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka)

Zalecane postępowanie

  • Przyjmuj zgodnie z zaleceniami witaminę B12 przepisaną przez lekarza.
  • Wzbogać dietę o produkty pochodzenia zwierzęcego.
  • Wykonuj badania kontrolne według wskazówek lekarza. Nie przerywaj terapii samodzielnie. Zazwyczaj unormowanie wyników morfologii następuje po około 2 miesiącach, ale dawki profilaktyczne witaminy B12 należy przyjmować do końca życia.
Konsultacja merytorycznarozwińzwiń

Lek. med. Anna Plucik-Mrożek, internista

Przypisyrozwińzwiń

1 Hemoglobina – Jest to białko zawarte w erytrocytach, którego głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu; odpowiada ona za czerwoną barwę krwi.
2
Hematokryt – Jest to parametr oceniany w badaniu morfologii krwi. Określa stosunek komórek krwi do całej jej objętości.
3
Erytrocyty – Inaczej czerwona krwinka. Jej głównym zadaniem jest transport tlenu z płuc do tkanek organizmu.
4
Tachykardia – Inaczej nazywana częstoskurczem. Jest to przyspieszenie akcji serca powyżej 100 uderzeń na minutę.
5
Ferrytyna – Białko, które magazynuje zapasy żelaza w organizmie.
6
Zespół niespokojnych nóg – Dosyć częste schorzenie układu nerwowego. Powoduje ono zdecydowany, nieodparty przymus poruszania nogami i nieprzyjemne uczucie w stopach, łydkach i udach. Nie ustalono przyczyny; przebiega też w przebiegu niektórych chorób – RZS, mocznicy, itp.
7 Czynnik wewnętrzny IF – Jest niezbędny do przekształcenia witaminy B12 w postać aktywną. Wytwarzają go komórki błony śluzowej żołądka.
8
Niedokrwistość złośliwa - Inaczej choroba Addisona i Biermera. W jej przebiegu niedobór witaminy B12 spowodowana jest obecnością autoprzeciwciał przeciwko czynnikowi IF w żołądku oraz zanikowym zapaleniem błony śluzowej żołądka, które powoduje zmniejszenie wydzielania IF.
9
Choroba Leśniowskiego-Crohna - Jest to zapalenie, które może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego, od jamy ustnej  do odbytu. Dokładna jego przyczyna nie jest znana. Zapalenie to prowadzi do zniszczenia i włóknienia ściany przewodu pokarmowego, czego następstwem mogą być przetoki i zwężenia.
10
Choroba autoimmunologiczna – Choroba, w której układ odpornościowy organizmu nieprawidłowo identyfikuje własne komórki jako obce i w ramach obrony wytwarza przeciwciała uszkadzające własne komórki.

Źródłarozwińzwiń
  • „Interpretacja badań laboratoryjnych” J. Wallach
  • „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” H. Ciborowska, A. Rudnicka
  • „Interna Szczeklika 2015”
  • www.nhs.uk
  • „Podstawy hematologii” W. Nowak, A. Skotnicki