Niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego

Jedną z form anemii jest niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego. Prowadzi do niej m.in. zła dieta. Jakie są objawy i skutki tej choroby?

Informacje ogólne

Jest to niedokrwistość, w której niedobór kwasu foliowego (podobnie jak w niedokrwistości z niedoboru witaminy B12), powoduje zaburzenia w dojrzewaniu czerwonych krwinek. Czerwone krwinki rosną wówczas większe niż powinny być. Na ten rodzaj niedokrwistości choruje 5% ludzi w wieku 65-75 lat i 10% w wieku powyżej 75 lat. Niedobór kwasu foliowego może współistnieć z niedoborem witaminy B12.

Przyczyny

Kwas foliowy wchłaniany jest z przewodu pokarmowego, a do jego przemiany w związek aktywny potrzebna jest witamina B12.

Główne przyczyny niedoboru kwasu foliowego to:

  • niewłaściwa dieta – brak świeżych lub krótko (przez mniej niż 15 minut) gotowanych produktów, zwłaszcza zielonych warzyw lub całkowite żywienie pozajelitowe bez suplementacji kwasu foliowego
  • zmniejszone wchłanianie (jego przyczyny są takie same, jak w niedoborze witaminy B12)
  • przewlekłe choroby wątroby, zwłaszcza marskość wątroby
  • leki: metotreksat, fenytoina, trimetoprim
  • alkoholizm (alkohol upośledza wchłanianie kwasu foliowego)
  • niedobór cynku
  • zwiększone zapotrzebowanie – ciąża (dzienne zapotrzebowanie wzrasta 6-krotnie), laktacja, choroby zapalne i nowotworowe
  • zwiększona utrata, np. podczas dializ

Objawy

Poza objawami charakterystycznymi dla niedokrwistości, w anemii z niedoboru kwasu foliowego mogą występować objawy samego niedoboru. Są to:

  • objawy ze strony przewodu pokarmowego
    • utrata czucia smaku
    • pieczenie języka, cechy zapalenia (język gładki, ciemnoczerwony), z utratą apetytu i chudnięciem (u ok. 50% chorych dochodzi do zmniejszenia masy ciała o 5-15 kg)
    • nudności
    • zaparcia lub biegunki
  • objawy psychiatryczne
    • zaburzenia nastroju (depresja, mania, zmienność nastroju)
    • urojenia
    • u osób starszych głównym objawem może być otępienie umysłowe
  • inne objawy
    • przedwczesne siwienie
    • niepłodność
    • zakrzepica
    • ogniska nadmiernej pigmentacji skóry (zwłaszcza grzbietowych powierzchni palców) i błon śluzowych

Rozpoznanie

W morfologii na niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego wskazywać może zmniejszenie stężenia hemoglobiny, zwiększenie średniej objętości erytrocytu (MCV) oraz umiarkowana małopłytkowość. W innych badaniach wskaźnikiem może być zmniejszone stężenie kwasu foliowego w osoczu i erytrocytach.

Do postawienia diagnozy nie wystarczą same objawy, potrzebne są jeszcze wyniki morfologii krwi i oznaczenie stężenia kwasu foliowego w osoczu. W każdym przypadku należy wykluczyć współistnienie niedokrwistości z niedoboru witaminy B12.

Leczenie

Leczenie polega na suplementacji kwasu foliowego, ale ważne jest jednoczesne leczenie przyczyny niedoboru (najczęściej zespołu upośledzenia wchłaniania).

Niezależnie od doustnego uzupełniania niedoboru należy również wzbogacić dietę o produkty bogate w kwas foliowy. Są to m.in.:

  • zielone warzywa – szpinak, sałata, kapusta, brukselka, brokuły, szparagi, kalafior
  • inne warzywa, produkty roślinne i owoce – pomidory, groch, soczewica, soja, bób, buraki, fasola, orzechy, słonecznik, pomarańcze, banany, awokado, papryka
  • pszenica
  • wątróbka
  • żółtko jaj

Powikłania

Niedobór kwasu foliowego, z niedokrwistością lub bez, może prowadzić do:

  • niepłodności
  • chorób układu krążenia, np. choroby wieńcowej
  • raka, np. raka jelita grubego

U kobiet w ciąży niedobór kwasu foliowego zwiększa ryzyko:

  • porodu przedwczesnego, czyli porodu przed 37. tygodniem ciąży
  • urodzenia dziecka o niskiej masie ciała
  • przedwczesnego odklejenia łożyska
  • wystąpienia u dziecka wad cewy nerwowej, takich jak: rozszczep kręgosłupa (gdy kręgosłup dziecka nie rozwinął się prawidłowo), bezmózgowie (gdy dziecko rodzi się bez części mózgu i czaszki) czy przepuklina mózgowa (gdy część mózgu w worku pokrytym skórą wydostaje się na zewnątrz czaszki dziecka)

Zalecane postępowanie

  • Przyjmuj kwas foliowy zgodnie z zaleceniami lekarza.
  • Wzbogać dietę o produkty bogate w kwas foliowy.
  • Wykonuj badania kontrolne według wskazówek lekarza. Nie przerywaj terapii samodzielnie. Jeżeli przyczyna niedoboru kwasu foliowego utrzymuje się, konieczne jest długotrwałe leczenie podtrzymujące.
Konsultacja merytorycznarozwińzwiń

Lek. med. Anna Plucik-Mrożek, internista

Przypisyrozwińzwiń

1 Hemoglobina – Jest to białko zawarte w erytrocytach, którego głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu; odpowiada ona za czerwoną barwę krwi.
2
Hematokryt – Jest to parametr oceniany w badaniu morfologii krwi. Określa stosunek komórek krwi do całej jej objętości.
3
Erytrocyty – Inaczej czerwona krwinka. Jej głównym zadaniem jest transport tlenu z płuc do tkanek organizmu.
4
Tachykardia – Inaczej nazywana częstoskurczem. Jest to przyspieszenie akcji serca powyżej 100 uderzeń na minutę.
5
Ferrytyna – Białko, które magazynuje zapasy żelaza w organizmie.
6
Zespół niespokojnych nóg – Dosyć częste schorzenie układu nerwowego. Powoduje ono zdecydowany, nieodparty przymus poruszania nogami i nieprzyjemne uczucie w stopach, łydkach i udach. Nie ustalono przyczyny; przebiega też w przebiegu niektórych chorób – RZS, mocznicy, itp.
7 Czynnik wewnętrzny IF – Jest niezbędny do przekształcenia witaminy B12 w postać aktywną. Wytwarzają go komórki błony śluzowej żołądka.
8
Niedokrwistość złośliwa - Inaczej choroba Addisona i Biermera. W jej przebiegu niedobór witaminy B12 spowodowana jest obecnością autoprzeciwciał przeciwko czynnikowi IF w żołądku oraz zanikowym zapaleniem błony śluzowej żołądka, które powoduje zmniejszenie wydzielania IF.
9
Choroba Leśniowskiego-Crohna - Jest to zapalenie, które może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego, od jamy ustnej  do odbytu. Dokładna jego przyczyna nie jest znana. Zapalenie to prowadzi do zniszczenia i włóknienia ściany przewodu pokarmowego, czego następstwem mogą być przetoki i zwężenia.
10
Choroba autoimmunologiczna – Choroba, w której układ odpornościowy organizmu nieprawidłowo identyfikuje własne komórki jako obce i w ramach obrony wytwarza przeciwciała uszkadzające własne komórki.

Źródłarozwińzwiń
  • „Interpretacja badań laboratoryjnych” J. Wallach
  • „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” H. Ciborowska, A. Rudnicka
  • „Interna Szczeklika 2015”
  • www.nhs.uk
  • „Podstawy hematologii” W. Nowak, A. Skotnicki